خاوندکار وە گوشت ماڵات مەردم
ڕوژگ و خاوندکار یەکی لە ئەسڵێترین و قەدیمیترین فەرزیەگەل ئایین یاریە. لە بارەێ دەلیل ڕوژگ گردن چەندین ڕەوایەت وجوود دێرێت، و لە ئەورە کە من فرە لە سەر ئەو ڕەوایەتگەلە و دەلیل ڕوژگ گرتن ئتڵاعات فرە نەێرم، پەس وارد ئی باسەگەلە ناووم. تەنیا توام بویشم وەختێک باوەڕ و ئتقادات بۆتە بەشێک لە ژیان ، پرسیار کردن و شک و دۆدڵێ لەو بارەوە ئاسان نیە. لە نەتیجە تەنیا هەدەف ئسڵی هەر دینمەدارێک ئەوەسە ئەو فەرایزە و مەناسکە وە جێ بارێت و جۆر نەسڵگەل قەبڵێ ئەویچ بتوانێت ئەو ئەسڵگەلە بپارێزێت و تەحویل نەسڵ دوایتر بەێەێت. ئیمەیچ ئەوە وە دەسمان ڕسیگەس لازمە بپارێزیمەێ و بێ هویچ دەخڵ و گوڕانێک وە نەسڵ بەعدی بسپاریمەێ. گشت زانیم کە لە مەنتەقەێ خوومان فەقر ماڵی، فکری و بگرە سیاسی یە واقعیت حاشا هەڵ نەگرەو ئاسەوارەکانیچێ لە تەمام ئەرکان ژیان مەردم مەنتەقەئاشکراس. فەقر و نەێاری تێکەڵ وە سەرکۆت لە لایەنگەل جورواجوروە زەمینەێ ئەوە خوش کردگە کە مەردم ئیمە زیاتر تەڵاش بکەن شکڵ وە نەماێ باوەڕەکان خوێان وە هەر قیمەتێک بپارێزن، جار و باریچ بێ ئەوە کە لە ناوەڕوک و مۆحتواێ و سەرئەنجام کارەکەێان فرە بکوڵیەنەوە یا بەرئاوردێک زانستیانە لە لێ بکەن. تەنانەت حەتا بڕێک کەس ئەڕا فەراهم کردن بەساط ڕوژگ خاوندکار لە ماڵ و ماڵات مەردم فەقیرتر کەڵک وەر بگرن، تا دڵ ماڵ و مناڵەکانێان شاد بووت لە نەتیجە عەزا و ناخووشییچ بکەنە مێوان خاون مەڕ وماڵات وە سرقەت بریاگگەکان. ئی مەسئەلە ئەڕا فرە بنامەڵە لە وەخت ڕوژگ خاوندکار قوومایگەس کە من لەێرە تەڵاش کەم یە نموونەێ ئەڕاتان باس بکەم کە ئەڕا بنەماڵەێ خۆم ئتفاق کەفتگە.
هەر چێ ساڵە لە شوون ئاگر نەوروز و زگزا کردن بزنەکان ڕەسمە کە گیسک ڕوژگەکە دیاری بکریەت. بنەماڵەێک کە تەنیا لە ماڵ دۆنیا یە خەر یە قاتر یە مانگا و یە نوەن و یە نوین و ٣ بزن داشتن. لازم وە تەوزیحە کە نوەن یا کەڵگا یە ساڵ لا گا مناڵترە، و نوین یەسال مانگا مناڵترە. ئەو ساڵە لە شوون دیاری کردن گیسک ڕوژگ مناڵەکان ئەو ماڵە حەساوی لە گیسک ڕوژگەکە پەزیرایی کردن وە نانە ڕەقە، گژ و گیا و پەلە گڵا، ئەڕا ئەوە خاس چاخ بوت. پایزانیچ وە گۆڵە گەنم و جویەێ ماڵ هاوسا گیسک ڕوژگەکە ڕوژ لە ڕوژ زیاتر چاخ و سەرحاڵ بوی، بڕە جارێکیچ گەنم فرە بویە سەبەب ئەو گیسکە ئسهاڵ بوت. وە هەر حاڵ دو چەوەکی فرێەک کریا تا ئەو گیسک بەسەزوانە بتوانێت چاخ و چاختر بووت.
لە شوون خەلە و خەرمان جەم کردن، نەوبەت بان هاناو و ناوهەناو ڕەسی، و هەزاران کیلو خەڕگ شرێسیاو تورشیا تا بتوانێت زوسان وەر وە تکە کردن ماڵەکان و تەویلەکان بگرێت. ئەڕا ناوهەناویچ، سەدان کیلو خاک و خوڵ چەرمگ وە وێژنگ وێژیا تا لیتە دروست بکریەت و ئەڕا چەرمگ وە کردن دیو دانیشتن وەر حەێوان. لیتە دروست کریاگەکە وە وەسیلەی کۆتە پەڕو یان کوتە گونییک سایانە دیوارەکاندا وەی جورە بۆ و بەرامەێ ماڵەکان گوڕیا، خاترات وەهاران کە وە هجوم کەێک و هوێڕە و میشولە شروع کریا لە هویر چی، وردە وردە و فەسڵ پاییز نزیک بویمنەوە. مەینەت و هیلاکی ڕوژانە هەر لە جێ خوێ بوی، وەڵی نزیک بوینەوەێ خاوندکار ئەڕا خوێ حاڵ و هەواێک داشت. تەقریبەن ئەوەڵ پەڵە نزیک بوێ کە پەل و پۆ دارەکان زەرد و سوێر بوین و مەزەێ بەڕیۆیەکانیچ شیرینتر بوێ. وەل ئەوڵ پەڵەێا سداێ پاێ خاوندکاریچ وە گوش ڕەسی و باوک مناڵەکان ئەڕا سەندن هەنار و خورما و برنج مەجبور بوێ، هەرچی مامر و کەڵەشێرە بیجگە کەڵەشێر ئەێدەکە، قوول بەس بکەێت وەرەو شار بکەفێتە ڕێ تا بتوانێت لە شار بفروشێتەێان و وە پویلەکانێ وەسایل ئەێد فەراهم بەکەێت.
مامر و کەڵەشێر و بڕە جارێکیچ کاوڕ یا گیسکێک تەقریبەن نەقش ویزا کارد و ماستر کارد ئەڕا مەردم لە سەردەم خاوندکارا بازی کرد، و برێکیچ ئەڕا ئەوە لە هاوماڵ نەکەفێتە دیوا، مەجبور بوێ پوێل وە سەڵەف بارێت. وە هەر حاڵ ئەو ئێوارە کە قەرار بوێ کە نیەت بکریەت و گیسک ڕوژگەکە قەساوی بکریەت، گاوان گاگەل لە لەوەڕ ڕوژانە هاوردوە ئاوایی. هەر کەس گا و مانگاێ خوێ بردوە ئەڕا ماڵ خوێ بیجگە لە یە ماڵ، کە تەنیا نوینەکەێان دیار نەوی. ماڵ و مناڵ هەراسان بوین و خاون نۆێن لە گاوان پرسیار کرد کە لە کورە گاگلەلەکە ئەو ڕوژە لەوەڕاندگە، تا بتوانن بچنە شونێا، شاێەت نوینەکە تەراونج گردوتەێ یان ملێ لە تەڵەلنگ دارێک گیر کردوت.
تەقریبەن ماڵ هاوسا و قەوم و کەسو کار لەو خوراوا کە نزیک بوی تاریکی بان زوەی بگرێت کەفتنە ڕی تا وە ڕێواز گاگلەکەێا بچنە دویاوە شاێەت بتوانن نوینەکە پەێا بکەن. ئەما لە بەخت بەد نوینە زەردگ چمە زوی قویتێ داوێ، و هویچ خەورێک لە لێ نەوی. خاون ماڵ مانگا و خەرکە بردن لە تەویلە تاقەتێان کردن و مناڵە هەژارەکان نویقە لە لێانوە نەهات، و تەنیا دەمێان و چەو باوک عەسەبانی و چەو پڕ لە خوینەکەێان بوین. باوک هاتە ئی سەر و چیە ئەو سەر و دژمین فرەێک دا ژن و مناڵەکەێ خوێ، وەتە مناڵەکان بچنە ئەو لا نان ناس و خوا نانەسەکان، ئەوقەرە ئیوە کۆڵۆڵن سەر نوینە زەردگیچ خواردین، هویچ کەس نەتوانست بویشی ئەڕا ئیمە؟؟؟
بو کزە و کەواو ماڵ هاوسا بەرز بویوە، گیسک ڕوژگ ماڵ نوین گۆم بویگیچ ملێ وە پەتوە بوێ و جار و باریچ قاڕەێک لەوەر خوێە کرد، ئەما دیار نەوێ ئیمڕوژ باوک مناڵەکان بتواێ سەر گیسکەکە بوڕێت. گیسک سەر حاڵ و قۆبراخ کاویشت خەوێ کردو، ماڵ و مناڵ فەقیریچ چەوەڕێ موجزە بوین تا بتوانن جۆر باقی ماڵ هاوساکان ئەوانیچ قاورمەێک بخون.
شەو ڕوژ تبق ڕەواڵ تەبیعەت بێ تەوەجە وە دڵ و دەروین مال و مناڵ لە حەرەکەت خوێا بوی، و هەر چێ هەوا تاریکتر بوێ نا ئۆمێدی و دڵتەنگی زیاتر مال و مناڵ داگرت. ئەما ماڵ هاوساکان ئەوقەرەیچ بێ رەخم نەوین، هەر کام یە پل گوشت یا کاس هاوساێک هاتن هەم هاودەردی کردن هەم تەڵاش خوێان کردن تا بتوانن دڵداری خاون ماڵ بێەن. ئەما لە ترس باوک کەس نەوێرا بزە خەنەێک لە خۆێ نیشان بێەێت، ئاێەم کەفتە فکر ئیستای مەردم کورەێ شوماڵی، کە وەختێک ئەکس ڕەهبر دوینن بایەس بگرین، مناڵەکانیچ مەجبور بوین فرمێسک بڕشنن و خویان خەمبار نیشان بێەن، دالکیچ سویرەت خوێ ڕنوێ، خوین لە دەم و چەوێ هەڵ نیشتوی. هەر جورێک بوێ باوک ڕازی بوێ تا مناڵەکان لە کاس هاوسەکان چشتێک بخون و بخەفن، و خویچێ سەر و بێ شام ناوە. لە دوکۆتی شەوگار داڵک و باوک مناڵەکان لە خەو کردن کە هەڵسن پاشێو بخون. پاشیو برنج و روین دان دروست کریاگ وبرێک هەنار و قەیسی بوێ. مناڵەکان دەمو چەوێان شوردن و دەور کوانگ ناوەڕاس ماڵەکە جەم بوین و چەوەڕی دەس داڵک بوین تا بەشە برنجەکەێان بکەێتە ناو دەوریەکان و قەیسی بەکەێتە بانێ. هەر دو نەفەر یە هەنار، هەر چور نەفەر یە بەێ وە باوک داڵکیش هەر دوکێان یە بەێ تەقسیم کردن و پاشێو لە ناو بێ دەنگی و بێ هویچ لەبخەندێک تەمام بوێ، گشت چینە ناو جێەکانێان تا بخەفن. لە مسواک و شوردن دگان خەورێک نەوی.
روژ دوایتریچ خەوەرێک لە سەر بڕین گیسک ڕوژگەکە نوەوی، ئەما باوک وەتە ژنەکە تەنیا مامرکەێان ئەڕا ڕوژگ شکاندن سەر بوڕن با مناڵەکان چەو ئنتزار مەردم نەون. روژ دوم و سێمیچ وە هەر جورێک بوێ دریا سەر، و بەنەماڵە قەبول کردن کە گیسک ڕوژگەکە بمینیەت ئەڕا جۆبران نیمەی زەرەر نوینە گۆم بویگەکە. تا بەشکو بتوانن پایز وەل یە گیسکە ما یا بزنێک ئاڵێشتێ بکەن. لە شوون ڕوژگ و عەێد بمارکی، زندەگی ڕەوال عادی خوێ تەێ کرد، و بنەماڵەکیچ وە نەێاشتن نوینەکە عادت کردن. وردە وردە زوسان هات و روتین ڕوژانە تەڕکە هەنجانن و کەێ دان کردن مەڕ و ماڵات تبق ڕەواڵ ئەنجام دریا و مانگ و فەسڵ گۆزەریا. مناڵەکان لە فکر خاوندکار ئایەندە بوین، و باوکیچ خەریک چوە تەقە کە جۆرە دیپلوماسی مەنتەقەێ خومانە بوی، بێ ئەوە کە مناڵەکان خەوەرێان بۆت. چوە تەقە یا دیپلوماسی ئەڕا پەێا کردن دز نوینەکە وە بێ وچان ئدامە داشت، زیاتر لە چەند نەفەر هاتن و جۆر شاێەت لە خاون ماڵ داواێ مۆژدە کردن تا دز نوینەکە ماڕفی بکەن. لە بەین ئەو شاێتگەلە یەکی شاێەت ڕاستقینە بوی، توانست وە وردی شاوێر دزکە بکەێ و مۆژدەێ خوێ لە خاون ماڵ وەر بگرێت. نەتیجە بویە ئەوە کە لە پایز دویاتر چەند هەفتەێک وەر لە ڕوژگ خاوندکار چەند نەفەر ناشناس هاتنە ماڵ خاون نوینە دزیاگەکەو، لە شون خوش و دش، یەکی لە پیاگەکان هاتە قسە کردن، وەت زانم ئەڕات ویشیاگەس کە کی نوینەکەتان بردگە، خویتچ زانێت ئیمە عەشرەتین هەر چێ قەزیەس وە عەشرەتی و گۆزەشت دروس بۆت. ئیمەیچ هاتیمە بویشیم گردن لە موی باریکتر، ئیمە دز نوینکەێ ئیەویم و بایەس وە جۆرێک بکەفیمە یەک. ئەویج بزان ئەگەر گۆشت ئەو نوین ئیوە نەویات ماڵ و مناڵ چەن بنامڵەێ ئیمە تەقە لە ڕوژگ نەێانو سەر وە بە شام پاشیو نانوە. هەر ئەوەیچ بائس بوی ئیمەیچ بایمە ئی چەم دۆڵ ئیوەو لە قۆدرەت خودا ئەو نوین ئیوە بکەفێتە گیر ئیمە، شایەت خاوندکار خۆێ هەواڵەێ کردوی. ڕوی نەێاری سیە بۆت ئەگەر ئیمە لە ماڵ خۆمان بێاشتایم هویچ وەخت دەس ئەڕا ماڵ ئیوە یا هویچ کەس تر درێژ نەکردیم.
ئیسە زانیم ماڵ و مناڵ تویچ تویش نەێاری و سەرژان کردیمە، وەڵی وەر لەو پاسگاێ جاندارملی بزانێت با خومان وە برایی بکەفیمە یەک و قاڵ قەزەیەکە بکەنیم. خاون مالێچ وەت خوتان زانین ئەگەر نوینەکە زیندگ بویاتا ئیسە یە گور داشت و ئیمە ساحب یە مانگا و گور بویمن، و مناڵەکانیچ یە تک دو و شیر داشتن و پی بژیەن. من ئەگەر بتوام فرە مەلازەتان بکەم یە مانگا لیتان توام، ئیسە گۆرەکەێ وە خاتر ئیوە. یەکی لە مێوانەکان کە ڕیشێ چەرمگ بوی و دیار بوی پیاگێک دانا و پۆر تەجرۆبەس یە سکڵ لە کوانگەکە هەڵ گرتوی تا بنەێتەێ بان قلیانەکەێ، و سکڵەکە لە بەین دۆ کلکێ وە هەواوە پف کردە ڵی، هاتە جواو وەت براێ برام شاێەت ئی نوێن ئیوە سێ پەڕەێ وەهار خۆارد و هەڵ تەقیا یا گورگ خواردەێ ئەو وەختیچە تو ئنتزار داشتی بوتە مانگا و گۆر؟؟
وە ئسپایی یە دەفتر پف کرد لە سکڵەکە و ناێەێ بان قلیانەکەێ و چەوەڕی جواو خاون ماڵ وسا و یە بێنگ حەساوی دا لە قلیانەکەێ، دوێکەل چەرمگ لە بەین سێولە چەرمگەکەێ هاتە دەیشت، خاون نوین هویچ ئەڕا وتن نەێاشت و روێ کردە ئە ئەو پیاو ماقوڵە وەت، هەرچی جنابت فەرمایش بکەیت، منیچ وە پێ ڕازیم. چوین جنابت وە ڕیش چەرمگوە تەشریف هاوردیتە منیچ حازرم وە عەشرەتی ڕێک بەکەفیم.
پیاگە ڕیش سفێدەکە وەت ڕەخمەت لەو شیرە خوارردیەسەێ، برا عەزیزەکەم من یە چشت ویشم هەر دوک لاتان قەبوڵ بکەن و ئەوەڵ ئاخر خۆتان بارن. ئەوانیچ وەتن بفەرما بویش. خاڵو ڕیش سفێد وەت نە لە تۆ دەنگ و نە لە ئیان دەنگ، یە چشتوێر (گەوراتر لە گیسک، مناڵتر لە بزن) ئیمساڵ لە جێ نوینەکەت هەڵ بگر، و چڕیگمە لە داوود چەرخەچی جەهانە کە خەێر لە ڵی بوینیت. خاون ماڵ کەفتە ناو قسەێ خوێ و کابرای دزیچ دەسێ درێژ کرد وەت من حازرم و با دەس یەک ماچ بکەیم و لە دڵ یەک دەربایم. دیارە مامەڵەێک نا بەرابەر بۆێ، وەڵی یە چشتویر لە هوێچ خاستر بوێ ئەڕا خاون ماڵ.، هەردۆک لا دەس یەک ماچ کردن و قەرار کریا لە شون چەن هەفتە کابراێ دز یە چشتویر تەحویڵ خاون ماڵ بێەت. لە شون مۆدەتێک کابرا نوینبەر و یە نەفەرتر یە شەو یا چشتویر هەمس و گوش درێژ هاوردن و تاویل ساحب نوین دان، وەیجورە بوینە دوس و قەوم خویش.
2010نوید نوامبر
ڕوژگ و خاوندکار یەکی لە ئەسڵێترین و قەدیمیترین فەرزیەگەل ئایین یاریە. لە بارەێ دەلیل ڕوژگ گردن چەندین ڕەوایەت وجوود دێرێت، و لە ئەورە کە من فرە لە سەر ئەو ڕەوایەتگەلە و دەلیل ڕوژگ گرتن ئتڵاعات فرە نەێرم، پەس وارد ئی باسەگەلە ناووم. تەنیا توام بویشم وەختێک باوەڕ و ئتقادات بۆتە بەشێک لە ژیان ، پرسیار کردن و شک و دۆدڵێ لەو بارەوە ئاسان نیە. لە نەتیجە تەنیا هەدەف ئسڵی هەر دینمەدارێک ئەوەسە ئەو فەرایزە و مەناسکە وە جێ بارێت و جۆر نەسڵگەل قەبڵێ ئەویچ بتوانێت ئەو ئەسڵگەلە بپارێزێت و تەحویل نەسڵ دوایتر بەێەێت. ئیمەیچ ئەوە وە دەسمان ڕسیگەس لازمە بپارێزیمەێ و بێ هویچ دەخڵ و گوڕانێک وە نەسڵ بەعدی بسپاریمەێ. گشت زانیم کە لە مەنتەقەێ خوومان فەقر ماڵی، فکری و بگرە سیاسی یە واقعیت حاشا هەڵ نەگرەو ئاسەوارەکانیچێ لە تەمام ئەرکان ژیان مەردم مەنتەقەئاشکراس. فەقر و نەێاری تێکەڵ وە سەرکۆت لە لایەنگەل جورواجوروە زەمینەێ ئەوە خوش کردگە کە مەردم ئیمە زیاتر تەڵاش بکەن شکڵ وە نەماێ باوەڕەکان خوێان وە هەر قیمەتێک بپارێزن، جار و باریچ بێ ئەوە کە لە ناوەڕوک و مۆحتواێ و سەرئەنجام کارەکەێان فرە بکوڵیەنەوە یا بەرئاوردێک زانستیانە لە لێ بکەن. تەنانەت حەتا بڕێک کەس ئەڕا فەراهم کردن بەساط ڕوژگ خاوندکار لە ماڵ و ماڵات مەردم فەقیرتر کەڵک وەر بگرن، تا دڵ ماڵ و مناڵەکانێان شاد بووت لە نەتیجە عەزا و ناخووشییچ بکەنە مێوان خاون مەڕ وماڵات وە سرقەت بریاگگەکان. ئی مەسئەلە ئەڕا فرە بنامەڵە لە وەخت ڕوژگ خاوندکار قوومایگەس کە من لەێرە تەڵاش کەم یە نموونەێ ئەڕاتان باس بکەم کە ئەڕا بنەماڵەێ خۆم ئتفاق کەفتگە.
هەر چێ ساڵە لە شوون ئاگر نەوروز و زگزا کردن بزنەکان ڕەسمە کە گیسک ڕوژگەکە دیاری بکریەت. بنەماڵەێک کە تەنیا لە ماڵ دۆنیا یە خەر یە قاتر یە مانگا و یە نوەن و یە نوین و ٣ بزن داشتن. لازم وە تەوزیحە کە نوەن یا کەڵگا یە ساڵ لا گا مناڵترە، و نوین یەسال مانگا مناڵترە. ئەو ساڵە لە شوون دیاری کردن گیسک ڕوژگ مناڵەکان ئەو ماڵە حەساوی لە گیسک ڕوژگەکە پەزیرایی کردن وە نانە ڕەقە، گژ و گیا و پەلە گڵا، ئەڕا ئەوە خاس چاخ بوت. پایزانیچ وە گۆڵە گەنم و جویەێ ماڵ هاوسا گیسک ڕوژگەکە ڕوژ لە ڕوژ زیاتر چاخ و سەرحاڵ بوی، بڕە جارێکیچ گەنم فرە بویە سەبەب ئەو گیسکە ئسهاڵ بوت. وە هەر حاڵ دو چەوەکی فرێەک کریا تا ئەو گیسک بەسەزوانە بتوانێت چاخ و چاختر بووت.
لە شوون خەلە و خەرمان جەم کردن، نەوبەت بان هاناو و ناوهەناو ڕەسی، و هەزاران کیلو خەڕگ شرێسیاو تورشیا تا بتوانێت زوسان وەر وە تکە کردن ماڵەکان و تەویلەکان بگرێت. ئەڕا ناوهەناویچ، سەدان کیلو خاک و خوڵ چەرمگ وە وێژنگ وێژیا تا لیتە دروست بکریەت و ئەڕا چەرمگ وە کردن دیو دانیشتن وەر حەێوان. لیتە دروست کریاگەکە وە وەسیلەی کۆتە پەڕو یان کوتە گونییک سایانە دیوارەکاندا وەی جورە بۆ و بەرامەێ ماڵەکان گوڕیا، خاترات وەهاران کە وە هجوم کەێک و هوێڕە و میشولە شروع کریا لە هویر چی، وردە وردە و فەسڵ پاییز نزیک بویمنەوە. مەینەت و هیلاکی ڕوژانە هەر لە جێ خوێ بوی، وەڵی نزیک بوینەوەێ خاوندکار ئەڕا خوێ حاڵ و هەواێک داشت. تەقریبەن ئەوەڵ پەڵە نزیک بوێ کە پەل و پۆ دارەکان زەرد و سوێر بوین و مەزەێ بەڕیۆیەکانیچ شیرینتر بوێ. وەل ئەوڵ پەڵەێا سداێ پاێ خاوندکاریچ وە گوش ڕەسی و باوک مناڵەکان ئەڕا سەندن هەنار و خورما و برنج مەجبور بوێ، هەرچی مامر و کەڵەشێرە بیجگە کەڵەشێر ئەێدەکە، قوول بەس بکەێت وەرەو شار بکەفێتە ڕێ تا بتوانێت لە شار بفروشێتەێان و وە پویلەکانێ وەسایل ئەێد فەراهم بەکەێت.
مامر و کەڵەشێر و بڕە جارێکیچ کاوڕ یا گیسکێک تەقریبەن نەقش ویزا کارد و ماستر کارد ئەڕا مەردم لە سەردەم خاوندکارا بازی کرد، و برێکیچ ئەڕا ئەوە لە هاوماڵ نەکەفێتە دیوا، مەجبور بوێ پوێل وە سەڵەف بارێت. وە هەر حاڵ ئەو ئێوارە کە قەرار بوێ کە نیەت بکریەت و گیسک ڕوژگەکە قەساوی بکریەت، گاوان گاگەل لە لەوەڕ ڕوژانە هاوردوە ئاوایی. هەر کەس گا و مانگاێ خوێ بردوە ئەڕا ماڵ خوێ بیجگە لە یە ماڵ، کە تەنیا نوینەکەێان دیار نەوی. ماڵ و مناڵ هەراسان بوین و خاون نۆێن لە گاوان پرسیار کرد کە لە کورە گاگلەلەکە ئەو ڕوژە لەوەڕاندگە، تا بتوانن بچنە شونێا، شاێەت نوینەکە تەراونج گردوتەێ یان ملێ لە تەڵەلنگ دارێک گیر کردوت.
تەقریبەن ماڵ هاوسا و قەوم و کەسو کار لەو خوراوا کە نزیک بوی تاریکی بان زوەی بگرێت کەفتنە ڕی تا وە ڕێواز گاگلەکەێا بچنە دویاوە شاێەت بتوانن نوینەکە پەێا بکەن. ئەما لە بەخت بەد نوینە زەردگ چمە زوی قویتێ داوێ، و هویچ خەورێک لە لێ نەوی. خاون ماڵ مانگا و خەرکە بردن لە تەویلە تاقەتێان کردن و مناڵە هەژارەکان نویقە لە لێانوە نەهات، و تەنیا دەمێان و چەو باوک عەسەبانی و چەو پڕ لە خوینەکەێان بوین. باوک هاتە ئی سەر و چیە ئەو سەر و دژمین فرەێک دا ژن و مناڵەکەێ خوێ، وەتە مناڵەکان بچنە ئەو لا نان ناس و خوا نانەسەکان، ئەوقەرە ئیوە کۆڵۆڵن سەر نوینە زەردگیچ خواردین، هویچ کەس نەتوانست بویشی ئەڕا ئیمە؟؟؟
بو کزە و کەواو ماڵ هاوسا بەرز بویوە، گیسک ڕوژگ ماڵ نوین گۆم بویگیچ ملێ وە پەتوە بوێ و جار و باریچ قاڕەێک لەوەر خوێە کرد، ئەما دیار نەوێ ئیمڕوژ باوک مناڵەکان بتواێ سەر گیسکەکە بوڕێت. گیسک سەر حاڵ و قۆبراخ کاویشت خەوێ کردو، ماڵ و مناڵ فەقیریچ چەوەڕێ موجزە بوین تا بتوانن جۆر باقی ماڵ هاوساکان ئەوانیچ قاورمەێک بخون.
شەو ڕوژ تبق ڕەواڵ تەبیعەت بێ تەوەجە وە دڵ و دەروین مال و مناڵ لە حەرەکەت خوێا بوی، و هەر چێ هەوا تاریکتر بوێ نا ئۆمێدی و دڵتەنگی زیاتر مال و مناڵ داگرت. ئەما ماڵ هاوساکان ئەوقەرەیچ بێ رەخم نەوین، هەر کام یە پل گوشت یا کاس هاوساێک هاتن هەم هاودەردی کردن هەم تەڵاش خوێان کردن تا بتوانن دڵداری خاون ماڵ بێەن. ئەما لە ترس باوک کەس نەوێرا بزە خەنەێک لە خۆێ نیشان بێەێت، ئاێەم کەفتە فکر ئیستای مەردم کورەێ شوماڵی، کە وەختێک ئەکس ڕەهبر دوینن بایەس بگرین، مناڵەکانیچ مەجبور بوین فرمێسک بڕشنن و خویان خەمبار نیشان بێەن، دالکیچ سویرەت خوێ ڕنوێ، خوین لە دەم و چەوێ هەڵ نیشتوی. هەر جورێک بوێ باوک ڕازی بوێ تا مناڵەکان لە کاس هاوسەکان چشتێک بخون و بخەفن، و خویچێ سەر و بێ شام ناوە. لە دوکۆتی شەوگار داڵک و باوک مناڵەکان لە خەو کردن کە هەڵسن پاشێو بخون. پاشیو برنج و روین دان دروست کریاگ وبرێک هەنار و قەیسی بوێ. مناڵەکان دەمو چەوێان شوردن و دەور کوانگ ناوەڕاس ماڵەکە جەم بوین و چەوەڕی دەس داڵک بوین تا بەشە برنجەکەێان بکەێتە ناو دەوریەکان و قەیسی بەکەێتە بانێ. هەر دو نەفەر یە هەنار، هەر چور نەفەر یە بەێ وە باوک داڵکیش هەر دوکێان یە بەێ تەقسیم کردن و پاشێو لە ناو بێ دەنگی و بێ هویچ لەبخەندێک تەمام بوێ، گشت چینە ناو جێەکانێان تا بخەفن. لە مسواک و شوردن دگان خەورێک نەوی.
روژ دوایتریچ خەوەرێک لە سەر بڕین گیسک ڕوژگەکە نوەوی، ئەما باوک وەتە ژنەکە تەنیا مامرکەێان ئەڕا ڕوژگ شکاندن سەر بوڕن با مناڵەکان چەو ئنتزار مەردم نەون. روژ دوم و سێمیچ وە هەر جورێک بوێ دریا سەر، و بەنەماڵە قەبول کردن کە گیسک ڕوژگەکە بمینیەت ئەڕا جۆبران نیمەی زەرەر نوینە گۆم بویگەکە. تا بەشکو بتوانن پایز وەل یە گیسکە ما یا بزنێک ئاڵێشتێ بکەن. لە شوون ڕوژگ و عەێد بمارکی، زندەگی ڕەوال عادی خوێ تەێ کرد، و بنەماڵەکیچ وە نەێاشتن نوینەکە عادت کردن. وردە وردە زوسان هات و روتین ڕوژانە تەڕکە هەنجانن و کەێ دان کردن مەڕ و ماڵات تبق ڕەواڵ ئەنجام دریا و مانگ و فەسڵ گۆزەریا. مناڵەکان لە فکر خاوندکار ئایەندە بوین، و باوکیچ خەریک چوە تەقە کە جۆرە دیپلوماسی مەنتەقەێ خومانە بوی، بێ ئەوە کە مناڵەکان خەوەرێان بۆت. چوە تەقە یا دیپلوماسی ئەڕا پەێا کردن دز نوینەکە وە بێ وچان ئدامە داشت، زیاتر لە چەند نەفەر هاتن و جۆر شاێەت لە خاون ماڵ داواێ مۆژدە کردن تا دز نوینەکە ماڕفی بکەن. لە بەین ئەو شاێتگەلە یەکی شاێەت ڕاستقینە بوی، توانست وە وردی شاوێر دزکە بکەێ و مۆژدەێ خوێ لە خاون ماڵ وەر بگرێت. نەتیجە بویە ئەوە کە لە پایز دویاتر چەند هەفتەێک وەر لە ڕوژگ خاوندکار چەند نەفەر ناشناس هاتنە ماڵ خاون نوینە دزیاگەکەو، لە شون خوش و دش، یەکی لە پیاگەکان هاتە قسە کردن، وەت زانم ئەڕات ویشیاگەس کە کی نوینەکەتان بردگە، خویتچ زانێت ئیمە عەشرەتین هەر چێ قەزیەس وە عەشرەتی و گۆزەشت دروس بۆت. ئیمەیچ هاتیمە بویشیم گردن لە موی باریکتر، ئیمە دز نوینکەێ ئیەویم و بایەس وە جۆرێک بکەفیمە یەک. ئەویج بزان ئەگەر گۆشت ئەو نوین ئیوە نەویات ماڵ و مناڵ چەن بنامڵەێ ئیمە تەقە لە ڕوژگ نەێانو سەر وە بە شام پاشیو نانوە. هەر ئەوەیچ بائس بوی ئیمەیچ بایمە ئی چەم دۆڵ ئیوەو لە قۆدرەت خودا ئەو نوین ئیوە بکەفێتە گیر ئیمە، شایەت خاوندکار خۆێ هەواڵەێ کردوی. ڕوی نەێاری سیە بۆت ئەگەر ئیمە لە ماڵ خۆمان بێاشتایم هویچ وەخت دەس ئەڕا ماڵ ئیوە یا هویچ کەس تر درێژ نەکردیم.
ئیسە زانیم ماڵ و مناڵ تویچ تویش نەێاری و سەرژان کردیمە، وەڵی وەر لەو پاسگاێ جاندارملی بزانێت با خومان وە برایی بکەفیمە یەک و قاڵ قەزەیەکە بکەنیم. خاون مالێچ وەت خوتان زانین ئەگەر نوینەکە زیندگ بویاتا ئیسە یە گور داشت و ئیمە ساحب یە مانگا و گور بویمن، و مناڵەکانیچ یە تک دو و شیر داشتن و پی بژیەن. من ئەگەر بتوام فرە مەلازەتان بکەم یە مانگا لیتان توام، ئیسە گۆرەکەێ وە خاتر ئیوە. یەکی لە مێوانەکان کە ڕیشێ چەرمگ بوی و دیار بوی پیاگێک دانا و پۆر تەجرۆبەس یە سکڵ لە کوانگەکە هەڵ گرتوی تا بنەێتەێ بان قلیانەکەێ، و سکڵەکە لە بەین دۆ کلکێ وە هەواوە پف کردە ڵی، هاتە جواو وەت براێ برام شاێەت ئی نوێن ئیوە سێ پەڕەێ وەهار خۆارد و هەڵ تەقیا یا گورگ خواردەێ ئەو وەختیچە تو ئنتزار داشتی بوتە مانگا و گۆر؟؟
وە ئسپایی یە دەفتر پف کرد لە سکڵەکە و ناێەێ بان قلیانەکەێ و چەوەڕی جواو خاون ماڵ وسا و یە بێنگ حەساوی دا لە قلیانەکەێ، دوێکەل چەرمگ لە بەین سێولە چەرمگەکەێ هاتە دەیشت، خاون نوین هویچ ئەڕا وتن نەێاشت و روێ کردە ئە ئەو پیاو ماقوڵە وەت، هەرچی جنابت فەرمایش بکەیت، منیچ وە پێ ڕازیم. چوین جنابت وە ڕیش چەرمگوە تەشریف هاوردیتە منیچ حازرم وە عەشرەتی ڕێک بەکەفیم.
پیاگە ڕیش سفێدەکە وەت ڕەخمەت لەو شیرە خوارردیەسەێ، برا عەزیزەکەم من یە چشت ویشم هەر دوک لاتان قەبوڵ بکەن و ئەوەڵ ئاخر خۆتان بارن. ئەوانیچ وەتن بفەرما بویش. خاڵو ڕیش سفێد وەت نە لە تۆ دەنگ و نە لە ئیان دەنگ، یە چشتوێر (گەوراتر لە گیسک، مناڵتر لە بزن) ئیمساڵ لە جێ نوینەکەت هەڵ بگر، و چڕیگمە لە داوود چەرخەچی جەهانە کە خەێر لە ڵی بوینیت. خاون ماڵ کەفتە ناو قسەێ خوێ و کابرای دزیچ دەسێ درێژ کرد وەت من حازرم و با دەس یەک ماچ بکەیم و لە دڵ یەک دەربایم. دیارە مامەڵەێک نا بەرابەر بۆێ، وەڵی یە چشتویر لە هوێچ خاستر بوێ ئەڕا خاون ماڵ.، هەردۆک لا دەس یەک ماچ کردن و قەرار کریا لە شون چەن هەفتە کابراێ دز یە چشتویر تەحویڵ خاون ماڵ بێەت. لە شون مۆدەتێک کابرا نوینبەر و یە نەفەرتر یە شەو یا چشتویر هەمس و گوش درێژ هاوردن و تاویل ساحب نوین دان، وەیجورە بوینە دوس و قەوم خویش.
2010نوید نوامبر
