ساندهی مهگهزین و مختار مهی
له ڕێوه له استرالیا ئهڕا نروژ، له بێکارێ و تهنیایی ئهڕا خۆم وه ناو فرودگاێ ملبورن قهدهم دام، که یه ڕوزنامه نهزهرم ئهڕا لاێ خۆێ ڕاکیشا، کهمێک نزیک بویـوه، دیم عهکس ویکتوریا بهکههیم خێزان دهیوید بهکههیم کاپیتان تیم انگلیس وه عهینهکه زلهکانێوه له سهفحهێ ئهوهڵ ڕوزنامهکه دیار بۆێ، ئهوهڵ نهتواستم ڕوزنامهکه ههڵگرم، چؤین ئاو من و خانم ویکتوریا وه جوگهێا ناچوت، نازانم من ههر له خۆموه له ڕهفتار و کردار ئهو خانمه بێزارم، مهخصوصهن له لهباس پوشین و داستان خهریدهکان ئهو خانمه میشک بۆیچکه. ئهما چاره نهێاشتم، له سهر یه سهندهلی دانیشتم، شروع کردمه وهرهق دان، له خۆندن داستان لوکسوس و خهرید وتهبلیغ مۆدڵ و غهێره خڵاس بۆێم، چهوم کهفته یه خانم، که سهرێ وه یه چارقهد داپوشیاوێ، ناوهکهێ ئهڕام ئاشنا بۆێ. بهڵی ئهو خانمه خانم، مۆختار مهی بۆێ. یهکی له ئازاترین ژنگهل پاکستانی که وه دفاع شێرانه له کهرامهت ئنسانی خۆێ، ئابڕو و حهیسیهت تهمام مهلا و سهران عهشاێر پاکستانی له جامعهێ بهین المللی برد. مۆختار مهی قۆربانی یه تهجاوز دهسته جهمعیه له پاکستان، له مختار مهی ئنتزار کریا که سکۆت بهکهێت له مهورد ئهو بهڵا که وه سهرێ هات، ئهما مختار 31 ساڵه له جێ سکۆت تهسمیم گرت ئهڕا دفاع له خۆێ و ژنهکانتر ڕی مۆبارزه انتخاب بکهێت. با له زوان خؤد ئی خانمهوه بهشێک له وهسهرهاتهکهی بژنهفیم. مهتن خۆار خۆلاسهێ زندگینامهێ مختار مهیه، که خهبر نگار مهجلهێ ساندهی مهگهزین تهنزیمی کردگه و ئسم: آدام گیحبسۆن: مختار مهی ویشێت:
من یه زندهگی عادی له یه ئاوایی له پاکستان داشتم، له ساڵ 2002 بنهمهڵهکهم بڕێک ئختڵاف وهل یه عهشیرهێترا پهێا کردن، مهردم ئهو عهشیره وه درۆ دهلهسه ئدعا کردن که براکهێ من شاکۆر، که تهنیا 12 ساڵ عۆمرێ بۆێ، وهل یهکی له دۆێتگهل ئهو عهشیرهێا ڕابته داشتگه. شهوراێ عهشاێر داواێ مهعزهرهت خواهی له ئیمه کردن، وه ئسرار کردن که یهکی له ژنگهل بنهماڵهێ ئیمه باێهد بچۆت وه له حزور ڕیش سفێدهکان داواێ مهعزهرهت بکهێت. منیچ چیم تا لهو عهشیره مهعزهرهتخواهی بکهم تا قهزیهکه تهمام بۆت. وهختێک من چیمه ئهوره، چهند نهفهر له مهردم ئهو عهشیره وه تهور وحشیانه وه من تهجاوز کردن. ئحساس دۆاێ ئهو ئتفاقه غهێر قابل تهوزیح دان بۆێ.
له شۆن ئهوه که دۆنیا ساکت بۆێ، منیچ هۆیچ ئحساس خۆشی، شادی، ئۆمێد له دهرونما نهما. ههدهف ئهو تهجاوزکارگهله ئهوه بۆی من له شهرم و خهجاڵهتی خۆم بکۆشم، منیچ دهقیقهن ئهو فکره کردم، وه تهسمیم داشتم خۆم بکوشم. ئهما داڵکم لهلیلم خواهش کرد و وهت خۆدکۆشی مۆخاڵف فهلسهفهێ دینهکهمانه. تهجاوزکارهکان وه من وهتن ئهگهر باێتو وه پۆلیس بۆیشم ئهوان خۆێان بۆنه قاتڵ من. ئهما من تهسمیم گردم، شکاێهت بوهمه لاێ پۆلیس وه ههر قیمهتێک بۆت. ئهگهریچ توان بکوشنهم با بکۆشن، وهلێ من توانم وهی کاره وهرگیری بکهم له تهجاوزگهلتر لهی چهشن و شکڵه له ئایهنده. من چیمه پۆلیس و بهعدهن ئهو پیاگهله دهس گیر و دادگاهی کریان.
وختێک من چیمه دادگاه مهردم فرهێک هاتن و له لیم حماێهت کردن، له شون ئهوه منیچ تهسمیم
گردم، که وه تهمام قۆدرهت له سهر قهزهیهکه بچم. له شون یه مدت تۆێلانی، دادگاه بڕیار ئعدام ئهڕا متجاوزهکان بڕیهوه، و منیچ خهسارهت نهقدی دریا پیم. متجاوزهکان وه حۆکم دادگاه ئهوهڵ اعتراض کردن، وه ئازاد بۆێن، منیچ دوباره پهروهندهکه دۆنباڵ کردم، وه پیاگهکان دواره دهس گیر کریان، وه ئیسه من چهوهڕێ حپکم دادگاه عالی پاکستانم.
قهدهم ئهوهڵ مۆبارزه تهنیا ئهڕا خۆم، بۆێ، بهڵام وهختێک مهسئهلهکه بهرمهلا بۆێ. دیم ژن فرهێک جۆر من بۆیگنهسه قۆربانی تهجاوز، تهسمیم گرتم که ئهڕا دفاع له گشت کارهکهم ئدامه بێهم. تهمام پوێل خهسارهتێک که من دهریافت کردۆێم، خهرج کردم ئهڕا درۆست کردن یه مهدرسهێ دۆیهتانه له ئاواییهکهێ خۆمان، میوالا له جنوب پهنجاب پاکستان، وه خاتر ئیه که دۆیهت ئاوایهکه بتوانن بچنه مهدرهسه. ئیسه دی وهخت مۆناسب ئهڕام پهێا بۆیگهس، برێک قودرهت وهدهس هاردگمه، که توانم ئهڕا دفاع له دیگهرانیچ ئستفادهێ بکهم. من ئیسه توانم له تهرهف ژنگهلێک که حهقێان خوریاگه وه بۆیگنهسه قۆربانی تهجاوز قسه بکهم، وه تهشکیل سازمان رفاحی مهی مۆختار Mukhtar Mai women welfare organization)توانستیم دهنگ خۆمان له دفاع له حقوق ژن له سهراسهر دۆنیا بهرز بکهیموه. له مهراحڵ ئهوهڵ دادگاه تواستم، له شۆن پهروهندهکه نهچم، چوێن یه دونیا بازجویی له وهردهم، قازی، وهکیل و غهێره داشتم، ئهڕام فره ناخۆش بۆێ، وهلێ ئیسه دی من ڕێ بازگهشت نهێرم، وه ناتوانم لهێره بوسم، چۆێن قهزیهکه هین من وه تهنیا نیه. من زانم من ئیسه سۆمبۆڵم، زندهگیم ئهڕا دیگهرانه، مهخصۆصهن ئهڕا پاکستانیهکان. مهردم فرهێک کۆمهکم کهن، قۆربانیگهل تهجاوز مهخصۆصهن ژنگهل جۆان تینه وه پیم ویشن که تو تهنتا زوان حاڵ ئیمه گشتمانیت. وه پیم ویشن تو تهنیا ئۆمێد ئیمهێت.
من دۆیهت فهقیرێکم، ئیه ئهوهڵ جاره یه دۆێهت فهقیر له پاکستان بۆته سهمبۆڵ. ئهما تهغییر کردن پرۆسهێ تۆیلانیکه، ئیمه تا ئیسه توانستیمه تهغییر فرهێک وه وجود باریم ئهما، ههرماێ کار فرهێک له وهردهسمان ماگه ئهنجام بێهیم. ئیمه باێهس وه سهختی کار بکهیم تا تهغییر واقهعی پهێا بۆت. کۆمهک کردن و مهردم کارێکه که من لهزهت له لێ بهم. مهردم بێ دهفاع، و بێ کهس و کار تیهنه لاێ من تا من کۆمهکێان بکهم، ئهڕا وهدهس هاوردن حق و حقوقێان، منیچ وه کۆمهک وهی مهردمه، مهخصوصهن ژنهکان، و دۆیته جوانهکان زیاتر تهشویق بوم، وه زیاتر ئنرژی ئهڕام پهێا بۆت. من ئحساس شادی و خۆشی کهم وهختێک دۆێنم دۆیهتگهل منال و جوان له ماڵ دهرس خۆننن. من ههرماێ له ئاوایهکهێ خۆمان زندهگی کهم، ئهما ههمویشه تههدید، تۆقاندن، وه نهوین ئهمنیهت ئهڕام وجود دیرێت، وهلێ من باێهس نهترسیهم وه بتوانم ئی مهسائڵه بخمه ژێر کۆنترۆڵ خۆم. لهی جۆره چشتگهله له ڕیما فرهس، ئهما من باێهس وه ملێانه باز بوهم. من ئحساس شۆجاعهت ناکهم، ئهما ئیه قۆدرهت خۆداس که پاڵ نهێته منوه تا بتوانم ئهڕا دیگهران جێ ئۆمێد بۆم. وهختێک تۆ یه کار گهوره ها له ڕیتا، ناتوانیت وه خۆت فکر بکهیت. من تهجاوزکارهکان له فکرم ناچن، وه پێان فکر کهم، وه کارهکهم فکر کهم، ئهگهر من کارهکانم ئدامه نهێهم ئهو تهجاوزکارگهله له زندان مهرهخهس بۆن، وه ئیه مۆشکڵ گهورهێک درۆس کهێت ئهڕا من و دیگهران، چۆێن وهختێک دۆێنن یه ژن جۆر من ئیه پهنج ساڵه له شۆن ئی کاره بۆیگمهس وه ئیسه گۆناهکارهکان له زندان ئازاد بۆن ئهوانیچ له شون دفاع له حهق خۆێان ناچن. من توام ئهو پیاگهله بۆنه نمۆنهێ ئهڕا تهمام جناێهتکارهکانتر که ئهگهر کارێک لهو چهشنه بکهن باێهس مۆجازات بکیشن. من وه ئی دۆ مهوزوعه فکر کهم.
لهی ڕوژگهله کتاو خاتراتهکهم چاپ بۆت، من افتخار کهم که مهردمتر توان له زندهگی من با خهوهر بۆن. من توام بامه استرالیا، وه ئهڕا مهردم ئهو وڵاته تهوزیح بێهم که ئیمه ژن چه وهسهرمان تێت، من توام حمایهت گشت مهردمێک ئهڕا کارهکهم داشتوم. من له زندهگی شهخسی هۆیچ ههدهف خاسێک ئهڕا خۆم نهێرم، من خۆم فهداێ ئههداف سازمانهکهم کهم. ههدهف ئهوهسه که سازمانهکه بۆته یه دانشکهده، بهعد یه دانشگاه ئهڕا تهمام دۆیهت و ژنگهل مهناتق فهقیر و دۆیر له دهسترهس له پاکستان. خۆندن فره لازمه ئهڕا تهغییر مۆسبهت، ئهگهر کهس خۆنهدهوار بۆت خاستر توانێت تهغییر بکهێت. من ههمچنین توام کۆمهک ژنگهلتر دۆنیا جۆر اوگاندا و سومالیا بکهم، ئیسه من توانم یه مهنبهع خاس ئهڕا کۆمهک وه ئهوان بۆم.
ئیمه توایم سیستم تهغییر بهکهێت، ئیه ههدهف ئهساسی ئیمهس. ئیمه توایم کۆتایی باریمه وهزعێهت ناخۆش له ناو جامعهگهلێک که ژن هۆیچ حق و حقوقێک ئهڕان وجودێ نیه. مهوقهعیهت ژن تهقریبهن له بهین چیگهس، له یه بڕ شۆن بڕێک حهق و حقوق دێرن ئهما ئیه کافی نیه. ئیمه باێهس مۆبارزه بکهیم ئهڕا تهغییر.
سهر گۆزهشته تاڵهکهێ مختار مهی وهی زوی وه سورهت یه کتاو وه ئسم: له "ژێر ناو ناموس" لهی وهبسایته قابل دهستڕهسه.
.آدام گیحبسۆن
وه ههر حاڵ داستان زندهگی ئی دۆ خانمه یانێ، ویکتوریا و مختار مهی ههر له یهک ناچن، وهلێ ڕهسانهگهل گروهی، جاروبار ئهڕا ئیه تهوهجوه کهسێک جهڵب بکهن، بڕێک داستان پڕ له دهرد و ناسۆریچ بڵاو کهنوه. خانم ویکتوریا خۆێ له ناو لم و ماسهێ نازانم کام ساحل پڕ له نازو نعمهت ئی دۆنیاێ پڕ له بی عداڵهتیه گهۆزانیوه، باڵ و ڕانی وه شن و ماسهێ سفێد ڕازیاویوه، و خانم مختاریچ وه یه دۆنیا دهرد و ڕهنجوه، سهر گۆزهشتهکهێ خۆێ ئهڕا یهکی له خهوره نویسهکان ئی مهجهله بهێان کهێت. خانم ویکتوریا ئهڕا ئیه عهکسهێ چاپ بکریهت تا چور دۆێهت کهم عهقڵ جۆر خۆێ بخهڵهتنێ، و شورت و کورستهکانێان دهها دهها عهوز بکهن، یه دۆنیا پۆێل سهنێت، ئهما مختار مهێ تهنیا یه ئارهزۆ دێرێت، ئهویچ ئهوهسه که دۆنیا له دهرد و ڕهنجهکهێ ئهو با خهوهر بۆن، نه پۆیل سهنێت و نه هۆیچ. بێ عداڵهتیک که له حهق مختار مهی ئهنجام دریاگهس، دوباره ئی ئنسان مۆبارزه خستگهسه داوهن خۆدا و نمایهندهکانێ، که ئلهام له فهرمایشات خود خۆدا ئهڕا ئهنجام ئهو جناێته گردگنهس. ئهویچ ئهوهسه که ژن له مۆقابڵ پیاگ هۆیچ حهقێک نهێرێت، ئهما تهنیا پهنا بردن وه یه قودرهت نامهرئی توانستگه تا حهدێک روح بریندار مختار تا ئهندازهێک ئارام بهکهێت. مختار دهس له زندهگی و تهمام ڕۆیاکانێ شوردگه، تهنیا وهدهلیل ئهوه که پیاگ، که خۆێ وه نمایهنده خۆدا له بان زهوێ زانێت، کهرامهت ئنسانی مختار بێ شهرمانه شکانگنهس. ئی دونیا پڕه له مختار مهی، ئهما دهنگیان کهس ناژنفێتهێ.
من ئی تهرجۆمه تهقدیم کهمه ههر چێ ژنه کورد ئازاده، که تام تاڵ تهجاوز و بێ حقوقی چهشینهس و دگان نانهسه مل جهرگا و باسێ نهکردگنه. ئۆمێدوارم ئوهوانیج فێر بۆن وه جۆرئهت بێنه خۆێان له حهق خۆیان دفاع بکهن.
Nawid
استرالیا ملبورن 28.01.07
