طنز یکی از شیوههای بیان نظرات و انتقادات در امور مختلف است. از آنجا که برخی از بحث و جدلها گاهآ میتوانند به علل گوناگون منجر به دلرنجیها و دلسردیها در روابط اجتماعی افراد گردند، لذا از طنز برای کاهش اصطکاک و سوءتفاهمات استفاده میشود. در ضمن برخی از مسائل که در پیرامون ما جریان دارد و یا اتفاق افتاده، به دلائل مختلف برای همه بهطور یکسان قابل درک نیست.
برای سادهتر نمودن بحثها استفاده از طنز خالی از فایده نیست. بهمین جهت من برای بیان برخی از نظرات شخصی خودم حول حوش پارهای از مسائل سیاسی و اجتماعی وارد عرصهی طنز نویسی شدهام، بدون آنکه طنز نویس باشم، و یا در این کار سررشتهای داشته باشم. بدین صورت از تمامی عزیزانی که مطالب را دنبال میکنند صمیمانه انتظار دارم، از ایجاد سوءتفاهم جدآ بپرهیزند، و از پیچیده کردن بحثها در پی گرفتن ماهی از آب گل آلود نباشند. مضمون بحثها برای لطمه زدن به هیچ فرد، گروه یا جامعهی خاصی در نظر گرفته نشده، و تنها و تنها برای کاستن از تنش و بقول کردی دمارگرژی این شیوه از دیالوگ را در پیش گرفتهام. همهی شما بخوبی آگاهید که از طریق طنز و شوخی میشود بحثهای بسیار مهم را سادهتر و قابل فهمتر نمود بدون آنکه لطمهای به کسی وارد شود، و یا روابط اجتماعی و دوستی ما نیز دستخوش دلسردی و رنجش گردد. من به سهم خود از خواندن و شنیدن نظرات هر عزیزی بویژه در قالب طنز و شوخی استقبال میکنم. دوستان این را بدانید، نظراتی که امروز برخی آمادهاند تا بخاطر دفاع از آنها کسی را از خود برنجانند و یا برای خود مشکلی بسازند چند روز دیگر ارزش و شدت خود را اگر از دست ندهند، حتما عوض خواهند شد و تقدس خود را از دست میدهند.
پس یکبار دیگر از تمامی دوستانی که این مجموعه بحث را دنبال میکنند انتظار دارم با لبی خندان و روحی شاداب به مطالعهی این مصاحبهها با ملای نهخۆهنده بپردازند.
مۆساحبه وهگرد مهلاێ نهخۆنده
وهر له ئهوه مساحبهکه شروع بکهم، لازمه که مهلاێ نهخۆنده وه خزمهتتان مۆعهڕفی بکهم وه بۆیشم ئهسڵهن ئهڕا ناو مهلاێ نهخۆنده، ئهڕا ئی پیاگ گهوره پهێا بۆی.
یهکی له شهوگهل پایز نزیک وه زوسان له مهنتهقهی خۆمان، یانێ له وڵات خومان، مهردم فرهێک له دهور یه کابراێک چهرچی جهم بوین. کابراێ چهرچی میوهگهل پاییزی جور گرهدکان، ههنجیر، وه بڕێک سهوزیتر جۆر باێهمجان، تاماته و لهی چشتگهله وه پێ بۆی وه خهریک کاسبی بۆی، ئهڕا ئیه بتوانێت خهرج ژن و مناڵێ دهربارێت.
مهردم ئاوایی که مهعموڵهن وه شهو بێکارن، له دهور ئهو چهرچیه فهقیره له ماڵ یهکی له خهڵک ئاوییهکه جهم بوین. مهردم له سهر ههر چێ چشته قسه کردن، خاون ماڵیچ دهها دهها چایی ئهڕاێان هاورد. یهکی له پیاگهکان تواست یه جۆرێک هوش و ههوس مردمهکه تاقی بکهێتوه.
وه فکرێ ڕهسی، که وه تیقلانه جفت، بزانێت کی له گشتێ فرهتر با هوشه. دهسێ برد نا ههوانهێ کابراێ چهرچی، و پهنج گردهکان دهر هاورد. وه دهنگ بهرز وهت: پهنج گردهکان گردگمه، تیقلانه جفت( تیقه یان جووت)؟ ههرکه بویشێتهێ ئی گردهکانگهل ناو مشتمه دهمه پێ.
کابراێ چهرچی واقێ بردۆێ، وه فکر کرد دۆیاجار پۆێلهکهێ دهنه پێ. یهکی له پیاگه مێوانهکان وهت، 2، کابراێ گردهکان له ناو مشت، وهت، نه نهێای له دهورێ. یه پیاگتر وهت 3، گردهکان له مشت وهت، یهچکه نزیکی بوێتوه، وهلێ نهوهتیتهێ. یهکیتر وهت ئهێ 4، دواره کابراێ گردهکان له مشت، وهت یهچکه نزیکی بۆیتوه، ئهما نهوهتیتهێ.
لهیوهختا، یهکیتر له مێوانهکان کهمێک فکر کرد و وهت، ئهێ 5 گردهکانه. کابراێ گردهکان له ناو مشت، وهت ماڵت بڕمێت، مهلاێ نهخۆندهس، مهلاێ نهخۆهنده. وه دینم وهتیتتهی. بگره ئیه گردهکانهکان ئڕا خۆت بوه.
مهلاێ نهخۆندهێچ یه مڵق نا له خۆێ، زوی گردهکاناکان کرده گیرفانێو، ماڵ ئاوایی کرد و چیوه ئهڕا ماڵ خۆێ. کابراێ چهرچیچ ههر چێ ماتهڵ بۆێ، کهس یه قۆرۆش وه پێ نهێا.
مهلاێ نهخۆهندهێچ مهشهوربۆی، و ناوێ کهفته سهر زوانگهل، منیچ که له گهورهیی فکر و هوش مهلاێ نهخۆهنده، ئاگادار بۆیم، فره دوس داشتم ههر جۆرێک بوت، بچمه خزمهتێو، ههر چێ سئۆاڵ له سهرم جهم بۆیگه له لێ بپرسمهێ.
ڕهسین و مڵاقات مهلاێ نهخۆهنده ئهڕام بۆیه یه ئارهزۆ، وه رۆیای فره گهوره. مهخسوسهن لهی دهوره که ئیمه مهردم یارسان له خهو هاتیمه، و توایم ئهڕا خومان یه تهشهکول یارسانی دابمهرزنیم. چوێنکه ئیمهیچ ئهڕا ئهوه بتوانیم لهی کاره موهفهق بۆیمن، باێهس ئهوهڵ له کهسێک عاقڵ جۆر مهلاێ نهخۆهنده، بپرسیم، تا ئهویچ ئهڕامان تهوزح بێهێت که چه بکهیم چه نهکهیم.
له شۆن خاونکار ژنهفتم که مهلا گۆزهرێ کهفتگهسه خارج، وه منیچ فۆرسهت زانستم، تا ههجورێک بوت ملاێ نهخوهنده پهێا بکهم، وه یه مۆساحبهێ دۆێرو درێژ وهلێا تهرتیب بێهم. ئی مۆساحبهگهله جۆر فیلم سریاڵ سریاڵ ئهڕا ئیوهێ ئهزیز تههیه کریاگه، ئۆمێدوارم وه دڵتان بۆت.
وهر لهوه ئهوڵین حهڵقهی ئی مۆساحبه پهخش بۆت، لازمه وه ئیوه ئهزیزگهل بویشم، له بڕێک له مۆساحبهکان وه لههجهی سورانی ئستفاده کریهێت، وه حهتا مۆمکۆنه وه قهوڵ مهعروف تێكهڵاو بکرێهت، ئهگهر کهسێک وهل فامین مۆساحبهکان ئشکاڵ ئهڕاێ پیش باێت، تهقسیر کهس نیه، کورد له یهک بێگانه بۆیگهس. ئهڕا ئیه که هر جار مهجبۆر نهوم ناو مهڵاێ نهخوۆنده بارم، تهنیا ناو مهلا تێرم.
ئهڕا من له مهلاێ نهخۆهنده جۆر پسپوڕ یا شارهزا سۆئاڵهکانم پرسم، یا ئهڕا وهل مهلاێا ئهسڵهن مۆساحبه کهم، له حالێکدا فره فیلهسوف و کومهڵناس جور نوام چامسکی، یان زیگموند باوهند ههن. ڕاستی ئهوهسه، یه جار وهل یهکی لهی فیلسوفگهل ئوروپاییه تواستم ئی مۆساحبه ئهنجام بێهم، وهلێ ئهو ئاقا وهت، ڕاسی ئهوهسه من ناتوانم بفامم، ئهڕا مهردمێک جور مهردم کورد باێهس یهکتر بکوشن، له حاڵێکدا زانن دوژمن لهی کاره نهفع کهێت. لهوره زانیم که ئیانه پسپوڕ و شارهزا له دهرد ئیمه نیهن. چوێن ئیان باوهڕێان وه هاوکاری، دیاڵوگ و ئی جور قسهگهلهێک ههس، که لای خۆمان ئیجۆر قسهگهلێک ئهگهر غهریب و نامۆ نهۆن، وهلێ بێ کهڵک و بێ ئستفادهن.
کڵاو خوتان بکنه قازی، ئهگهر ئیوه بۆیاتاین حازر بۆین وهل ئیجور مهردمێکا ئسڵهن قسه بکهێن؟؟
مهلاێ نهخۆهنده بهتهرین کهس وه پسپوڕه، ئهڕا تهفسیر و شی کردنوهێ مهسائل ئیمهس. نهزهرتان ئهڕا بهخش ئهوهڵ مۆساحبهکه جهڵب کهم.
مهلا با نهچیمه ناو خۆش و دش، وه یه سهره بچیمه سهر ئهسڵ مهتڵهب. پرسیار ئهوهڵ من ئیهسه: نهزرهت لهر بارهێ گۆلۆبالیزم چهس، وه ئیه چێ تاسیرێک ئهڕا دونیا وه توهر کولی، وه مهردم کورد و یارسان دێرێت، یا داشتگه؟
مهلا: ڕاسی ئهوهسه، بهشهر زیاتر بێچاره بویگهس. وهر لهی بهڵاێ گولوبالیسمه، که من توانم بویشم کوڵوڵباڵیزم، ههر کهس له ماڵ خۆێ دانیشتوێ، نه خهورێک له مودڵ لهباس بۆێ و نه خهۆهر له جهژن توهلد، یا ساڵگهرد ئزدواج. خۆا ئهڕا ئی مهردم سهر زهرده ناسازێ. ههرچێ مهردم دۆنیا داشت ئهوهڵ غارتێان کردن، ئی ههمکه فیک و فاکه ئهڕاێان دروست کردن. یه دۆنیا چشت درۆست کردنه، که نهسهڵگهل گۆزهشته، نهێاشنتهێ، و هۆێچ مۆشکڵێکیچ نهیاشتن. مهسهڵهن مۆبایل، کامپیوتر، دوربین فیلمبرداری. ئیسه ههر کهس یه موبایل دێرێت، نه ئهڕا ئهوه بتواێت وهل یهکیا قسه بهکهێت، بهڵکه ئهڕا ئهوه نیشان بێهێت که هینهکه ئهو مۆدڵ تازهس، وه لهوه خراوتر ئهڕا ئیه که و ڕاس و درو زهنگ بێهێته ڕا هاوساماڵ و ئزیهتێان بکهێت، له مهنتهقهێ خومانیچ ئهڕا ئیه ئستفادهێ کهن که وهختێ یه عهشیره تواست وهل ئهو عهشیرهکهێا جهنگ بکهن زوێ قهوم و کهس کار خهور بکهن وارد مهێدان جهنگ بوون یا له گشتێ خراوتر ئهڕا گۆزارش یهکان دایین و ههمکاری وهل ئدارهێ ئتڵاعات و بسیج جمهوری ئسلامی ئستفادهێ کهن.
جاران دوربین فیلمبرداری، ئهڕا دروست کردن فیلم سینما ئستفاده کردن، وهلێ ئیسه ئهڕا خهتهنه سوێران، وه له کوره مناڵهکه قهراره خۆێ خالی بهکهێ فیلمبهرداری وه پێ کریهت.
ئی سهرزهردگهله، تا ئهوره توانستن، وه ڕیگاێ ئازاد، له ژێر ناو تکنولوژی، ههرچێ ههنجهڵ کۆنه داشتن فرۆشتنهێ مهردم بهدبخت وڵاتاکانتر. وه موزیک و فیلم عاشقانه سهر له ملهت شێوانن. ئیسه ئاێهم کوڕ و دۆێهت له یهک ناکاێتوه. فۆرم لهباس گوڕیاس، پیاگهل ژێر ئهبرۆ دهرتێرن، ههر کهس تهنیا وه خۆێ فکر کهیت. دۆستی و ئنسانیهت کاڵاێ قاچاخێکه. بازار شێعر و گورانی تهبدیل بویگهسه مهێدان کار و کاسبی. کڵام ئهرزش خۆێ له داس داگهس. ههر کهس وه یه قوتی یا دوزهلهوه روژێک یه سی دی دهێته دهیشت، و ناو خۆێ نهێته هونهرمهند.
ههزاران کاناڵ تلویزیون دانریاگهس ئهڕا ههڵخهڵهتاندن مهردم. نه فیلم تام فیلم دهێت، نه موزیک تام موزیک. مهردم بویگنهسه جانوهرگهلێک مهسرهف کۆننهده، که بێ ئختیار، بازار ههر چێ بتواێت له ڕێ خانمهکانێانوه تهحمیل کهێته پێان، وه پیاگ ههڕگ وه سهریچ ئهڕا ئیه نهخهنهێ دهیشت مهجبوره جۆر سهگ گیان بکهنێت و پۆێل دهبارێت، وه پشت سهر یهک لهباس، ۆ ڕهنگ و ئهسپاو ئهڕا ناو ماڵ بسهنێت، بێ ئهوهێ که ئحتیاجیان وه پێ بوت.
بهدبهختی کڵوڵباڵیزم وهیانهیچوه نهوساگه، ئهڕا دروست کردن، وهسائیل ناوماڵ و وه قهوڵ خۆهێان ڕقابهت، مهردم فهقیر وڵاتهکانتر خستگنه گیان جهنگهڵ و دارو درهخت بهسهزوان، وه جۆرێک ئیسه گیا ئهڕا مهڕ و ماڵات له فره شوێن پهیا نیهوت. بڕیان ئی جهنگهڵگهله بۆیگه بایس ئهوه زهوی، چهند دهرجه گهرمتر بۆت، ئیسه وهفرهکان شماڵ خهریکن تاویهنوه، وه له فره وڵات جۆر وڵات خۆمان بویگهسه سهبهب بێ ئاوی وشکه ساڵی. ههرچه جهنگهڵهکان فرهتر نابود بون، دۆیکهڵ فرهتر له بان سهرمان جهم، بوت، و نهفهس کیشانیچ، ئهڕامان بوته ژار مار.
کوڵوڵباڵیزم ئیسه خهریکه مهرزهکان ههڵگرێت، وهلێ یهتهرهفه، مهنزورم ئهوسه، که وڵاته دهوڵهمهنهکان ئازاد بون ئهڕا فروشتن، ئات و ئاشقاڵێان، وه مردم فهقیر مهحکوم وه سهندن ئهو چشتگهلهنه، ئهڕا ئیه که ئاوڕویان له ناو مهردم نهچوت. ههر کشوهرێکیچ بتواێ له سهندن ئهو کهل وپهلگهله سهرپیچی بکهێت، و لهقه دهر کشوهرکهێان شکنن، یا وه قهوڵ خوێان مهحاسره ئقتسادیێان کهن. لهوریچه ههر مهردم بهدبهخته زهرهرکانێ وژارن. له کوڵوڵبالێزم مهردم یارسانیچ بێ بههره نهوێگنه. ئیسه فره کهس که شناسنامهێچ نهێرێت، جهژن تهوهلد گرێت، فره کهس ئهوقهره له تهقلید خارجیهکان چیگنهسه وهر، خۆد خارجیهکان له خۆێان خهجاڵهت کیشن. خهت ڕیش دروستکردن وه شیوهگهل جورواجور، دانان ڕیش پروفسوری بێ ئهوهێک بچنه مهدرسه، لهباسگهل عهجیب و غهریب و خۆلاسه وهسڵهت وهل مهردم غهیر یارسانی توانیم جور دهستاوردگهل گلوبالیسم ئهڕا خومان ناو بوهیهم.
له گوڵوبالیزم، تهنیا بهش مهسرهف کردنهکهێ بوێگهسه نهسیبمان ئهویچ ئهگهر پوێل داشتویم. یارسان له خارج یا له ههندهران، فیلم نان خواردن، و کهواو کردن، جهژن تهوهلد، هین ماڵهکانیان و ماشینێک که وه قهرد سهندنه ئهڕا ئهو باقی قهوم کهسهکان ههنێرن، که وڵات ماگنهسه جێ، له وڵاتیچوه تا ئهوره بزانم، ههر کهس بتوانێت عهروسی بکهێت فیلم عهروسی، ئهگهر نهتوانن فیلم پرسه و تهواف ئهڕا مهردم خارج وهل دوینه و جاجک کوردی ههنێرن. ئهڵبهته ناوت ناو له گلوبالێزم بویهم ناو له له فکر بردن زوان کوردی له بهین مهردم یارسان ههم له خارج ههم له داخڵ نهکهیم.
له خارج، مناڵ وه زوان خارجی، وه له داخڵ گهوره و بویچک باێهد وه زوان فارسی بچڕن له یهک. ئهڕا ئیه که وه بێ فهرههنگ نهێریهنه قهڵهم. پهس ئهگهر وا لهی کوناوه باێت، ئهڕا چهند ساڵ ئاێهنده، کهلیمهێ مامو، خاڵو، داێه و میمک بوته قاچاخ وه حهتا توانێت جرم وه حهساو باێت. لهیانه خراوتر یا خاستر ئهوهسه که مهردم فرهێک ئیسه له جیاتی سیکار ههشیش یا تریاک کیشن. چوێن ئابروێان چووت ئهگهر تهنیا سیگار بکیشن، ههتا وهخت مهشروب خواردن ههرکهس تواێت بوێشت چهنێ توانێت فره بخوێت، ههر کهس ویشێت مۆشکڵ دێرێت، ئهگهر ئهو کاره نهکهێت مۆمکۆنه کار خراوتر بهکهێت، مهسهڵهن داس و درهو بهکهێت، که ئیسه ئیتر عهێبه. چوێن ههر کهس یا کهسێکێ ها له خارج وه یا عاره لێ تێ کارگهری بکهێت.
پرسیار دووم ئیهسه، تو سیاسهت و پناههندهی سیاسی چوێن تاریف کهیت؟ برا ئهزیزهکهم تو پرسیارگهلێک له من پرسیت که له ناو خۆمان تهنیا ئهڕا دیگهران خاسه بکفنه شونێ، یا وهیجوره بۆیشمهێ، ئیمه سیاسهت ئهڕامان خراوه، مۆمکۆنه بکهێتهێ ههوا و پهتا. سیاسیت ئهجوره که له ناو خۆمان باوه ئیهسه، که ههر جۆرێک بۆت، باێهس ئاێهم له ناوهڕاس بخهفێت تا ههر کهس لافهکه کیشا، تۆ لاف وه ملتا بۆت. نیهزانم حالی بۆیت یا نا. وه یه زوانتر ئهڕات تهوزیح دهم، سیاسهت یانێ دهم تهقانن وهل ههرچێ کهسا، بدون ئهوه که وهل هۆێچ کهسا بۆیت یا باوهڕ وه پێ بکهیت. یانێ باێهس بزانی که وختێک مهنافهت ها وهل یهکیا، بزان ئهویچ یه مهنافه له دهور تۆ دێرێت، وه ئهڕاوه ئهویچ نزیکت بۆتوه. پهس تۆ باێهس بزانی که ههر کهس ئهڕا مهنافع خۆێ گهردێت.
مهنافه چهس؟ نازانم زانیتهێ یا نه، مهنافه ئهوهسه که مهردم گشتی تواێت له یه ئمکانات یا یه چشت مۆشخهس ئستفاده بکهن، له دهوڵته غهربیهکان ئهوانهێکه توزێک زیرهکتر بویگنه توانستگنه فرهتر لهو ئمکانه ئستفاده بکهن، یه کهمیچ بهش باقی مهردمهکه بێهن، وهی شکڵه دهمێان بنهنه یهک. ئهما له لاێ خومان ههر کهس تواێت گشت ئهو چشته یا ئمکاناته تهنیا ئهڕا خوێ بوت. له نهتیجه ئهوانه که هۆیچ نهێرن کهفنه مۆخالفهت و شهڕ و مرافه، وهختێک ساحب ئهوهڵ له ناو بردن خۆهێان بونه ساحب دوم، وه ئهوانیچ له فکرێان چوت که باز ههم مهردم ههس که وه ئهو ئمکاناته ئحتیاج بون. له نهتیجه دوباره بۆته شهڕ، وه ئهو ئمکاناته یا تاج و تهخته کهس تا سهر بههره لێ ناوهێهت، وه ههر ههفتهێهک یهکی ساحبێه، وه هۆێچ وهخت نه تهنیا زیاگ ناوت بهڵکو کهم و کهمتر بوتوه. سیاست ئهڕا بهش کردن ئهو ئهو ئمکاناته ئستفاده کریهت. ئهگهر سیاستمهدار دروست و حهساوی بوت دهم گشتێ نهێته یهک، و خویچێ وه ئهناز خۆێ فرهتریچ ئستفاده کهێت.
ئیمه ئیسه توایم سیاسهت بکهیم بهڵام وه فۆرم ئیمروژی، پهس توایم بهش تا ئیسه خوریاگ مهرمهکهمان بێریهتوه خۆهێان. پهس سیاست یانێ قسه کردن، و نهقشه ڕشانن ئهڕا داربهش کردن ئمکاناتێک که وجود دێرێت. ئهما پهناههندهێ سیاسی ئهوسا وه کهسێک وهتنهێ که مۆخالف حکومهت بۆی، وه گیانێ له خهتهر بوی. وه ئهڵبهته حازریچ نهوێ سیاسهت حکومهت حاکم قهبول بکهێت.
ئهما پناههندهی سیاسی ئیمروژ شوتر مۆرغیه.یانێ وهختی وهل دهوڵهت میزبانه قسه کهن گیانێان ها له خهتهر، نهسڵ دهر نهسڵ بونه سیاسی، له ژێر شکهنجه گیانیان دارزیاگه، و ههزار داستانتر. ئهما وهل سفارهت ئێرانیچ هانه تهماس، شناسنامه دروست کهن، پاسوۆرت ئیرانی گرن، ئهگهر خۆێان نهچن حهتمهن خێزانیان تهشریف بهێته ئهڕا وهتهن. له وهتهن پێشوازی گهوره ئهڕاێان تهرتیب دهن، کاوهڕ و بزن له وهر پاێان سهر بڕن. ههزار و بگره دهیان قهوم و قهبیلهێ چاوچنۆک له دهورێان جهم بون، چهند روژێک گشتێ وه گهرمی له دهور یهک جهم و ههر چێ چشته وه خهێر و خوشی چوته ڕێوه، وهلی وهختێک سابت بوت که خهورێک له ئستفاده یا سوءئستفاده نیه گشتێ دیو گرنه نا گهڵا و دهرچن.
پناههندهی سیاسی کهزاییچ له شون مۆدهتێک تهشریف تێرێتوه، وه یه کوڵهبار پڕ له دوینه، و جاجک کوردی و قالی و لهی ئهواخریچه سهوزی خورشتی..... و چهند ژماره حهساو قهوم و کهس کار. بعد از رسین وه مهقسهد، تلفون پشت تلفون له ساعت شهش شهوهکی شروع بوت، وه ههر کهس سوراغ پوێل گرێت، وه خهوهر دهێت که ههرماێ هۆێچ ناهاتگهسه حهساوهکهێ.
لهی لایهچ پیاگو ژنهکه شهڕ و مرافهس، له سهر ئهوه ئهڕا کی ئهوهڵ پویل بهنێرێن، که مهعمولهن خانهوادهێ ژن کهفێته نوا. بهشێکتریچ لهی پناههنده سیاسیگهله، کهمێک پوێل دار بون ئهگهر ژن نارن حهتمهن چنه ئهڕا حهج. ئهڵبهت ناوت ئاێهم ئهوقهریچه بێ ئنساف بۆت، وه تهنیا ئنتزار داشتوت، پهناههندهی سیاسی تام و ڕهنگ پهناههندهێ سیاسی بێێهت. چوێن هوێج چشتێک جۆر جاران نیه، نه خانواده خانوادهێ جارانه، نه ئنسان ئنسان جارانه. دونیاێک که مایکل جاکسون یا جنیفر لوپتز قههرهمانێ بوت له یه خاستر ناوت.
له دونیای سیاسهت ئیمروژیچ هوێچ چشتێک له سهر جێ خۆێ نیه، ئیسه حزب یه نهفهره دیریم و حزبه سیاسیهکانتریچ ئهگهر له قودرهت نهون، حهتمهن مهشغوڵ ئنشهعاب یا وڕاوهێ ناوخۆیهن.
پرسیار سوم وهیجوره شروع کهم، تو ناو حزب سیاسی بردی، خومان خو هویچ حزب سیاسی نهیریم، وه قهوڵ کوردی وجاخمان کوره لهی بارهوه. یه جۆنبش داشتیم ئهویچ وهر لهیه له داڵک بوت، سهقهت هاته دونیا و عۆمر کوتاهێک کرد، و بهعدهن ماڵ ئاوایی کرد له سهحنهی سیاسی ئهو زهمانه. وهلێ حزبگهل سیاسی تر ههن که وجودێان له سهر ژیان و حهتا شیوهی فکر کردن بهخش فرهێک له مهردم یارسان تاسیر داشتگنه. مهخسوسهن حزب دمکرات کردستان ئێران و کومهڵه. ئیمه ئهڕا ئاسان کاری جیاو جیا له سهر ههر کامێان پرسیار کهیم. تهڵاش کهیم پرسیارهکان شامڵ فره له مهسائل بوت که زندهگی ئیسه وه گوزهشتهی ئی جهریانگهلوه مهربوته.
نهزهر جنابتان له سهر کومهڵه چهس؟
راسی ئهوهسه که ئیسه چشتێک که کومهڵه وه پێ بوێشن وجودی نیه. کومهڵه بڕێک ئنسان جوان کورد بۆین که له سهر دهم ئنقڵاب سازمان ئنقلابی زهحمهتکیشان کوردستان اعلام کردن، وه بڕێک کار و سۆنهت تازه هاوردنه ناو جنبش ئازادیخوازانهێ کورد، لهوانه شرکت ژن له مبارزهێ چهکدارانه. ئهما ئی مهردمیچه فره وه پێ نهچی که ئێرانیهکان وه پێان زانین که دێرن ڕۆشد کهن، هاتن وله مهردم کورد جیایان کردنهوه، و فارسی نیشانێان دان. وهر لهوه ئهو جهماعته فارسه بان و کۆمهڵه له ژێر ناو حزب کمونیست ئێران بکیشنه زهنجیر، کۆمهڵه وهل مهردم کوردستان له کاروبار روژانهێان بهشداری کردن، وهلێانه داس دهرهو کردن، حڕگکاری کردن، ئهڕا مناڵ ئاوایه ئازادهکان مهدرسه و کومهک دهرمانی فهراههم کردن. ئهما ئهو مهردم فارسه هاتن وهتن ئیه خهریک چهین؟ ئیوه باێهد ئیجوره نهکهین، چوینکه وه پیتان ویشن ئیوه پۆپۆلیستن. ئهگهر ئیجوره بۆت ئیوه ئیتر راهبهر مهردم و چین کارگهر نیهین.
ئی مهردمیچه له صادق بۆین خۆهیان باوهڕ کردن، چۆێن فارسهکان وه زوان داڵکی خۆهیان خاس قسه کردن، کۆمهڵهکانیچ فکر کردن ئهو فارسگهله فره با سهوادن، وهیجوره هاتن و تهسلیم نهزهرات ئه فارسگهله بۆین. من فکر کهم فارسهکان زانستن کۆمهڵه یه رۆژ توانیت بۆته یه نهیرۆ فره جیگای متمانهی مهردم کورد، مهخسوسهن مردم فهقیر و ههژار، ژن و ڕهوشهن فکرگهل مهردم کورد.
ئهڵبهته له ناو کۆمهڵهیچ یه بڕ ئاقا و کوڕه مالک مناڵ کونه ژاندارم بۆین که وه بۆن ئهوه که باوکێان دهوڵهمهند بۆین، توانستۆین بچنه مهدرسه و بۆنه ئاێهمگهل با سهوادێک. ئی کوڕه ئاقا و ژاندارمگهله، فرهتر خۆشیان هات که کۆمهڵه بۆهنه ژێز ڕکاو فارسهکان. چۆێنکه ئهۆان هۆێچ له دهس نهیان، فارسیهکهێان زیاتر وه قهوهتتر کردن، و ئهۆجۆره نیشان دان که له باقی مهردم ههژار خاستر توانن بنۆیسن و بخۆنن.
تا بۆێشێ چه بکهین کۆمهڵه له مهردم کورد جیا کردنوه، فهلاح نا حاڵێ جێ کهلیمهێ خهڵکی زهمهتکیش گرت و، ههر کهس فارسی خاس قسه ناکردا، مهسخره کریا، وه خاتر تهنیا یه فارس له یه کۆبۆنهوهێ گهوره باێد گشتێ وه فارسی قسه بکهن، مهردم فهقیریج مهجبور بۆین چهند کهلیمه زرو و درشت، بخانه پاڵ یهک، و تهحۆیل جهلهسهکه بێهن. وهیجوره کهم کهس توانست قسهکانێ بۆیشێت، ڕههبهری کۆمهڵهێج فکر کرد گشت مهردم بوینهسه کمونیست، و بلشویکهکان نانهسه گیرفانێان.
ئهڵبهته یه دهلیلتریچ ئهڕا کۆمهڵه مهجبۆر بۆی بۆته قۆربانی تهشکیل حزب کمونیست، ئهوه بۆی، که کورد وه گشتی وهل ئێرانیهکانا زوێتر ڕێک کهفن تا وهل خۆێانا، چۆین حزب دمکراتیش وهل مۆجاهدین شهورا دروست کردوین، و له زهماوهن رههبهری موجاهدین بژی داۆینه پێان. که دۆیاتر چیمنه سهر ئهویچه.
خولاسه کۆمهڵه بۆیه بهشێک له حزب کمونیست، وه قهوڵ مهعروف پێشمهرگ کومهڵه بۆێه سهرباز حزب کمونیست وه چهک و تهقهمهنی خوێان و پۆیل ۆ یارمهتی مهردم ههژار کورستانوه. یانێ سهربازی وهپۆیل خۆهت. له حاڵیک فره له مهردم ئهو وهخته سهربازی ئهڕا ئێران تهمام کردوێن، وهڵی دوباره باێهس بچنه سهربازی، ئیجاره ئهڕا کۆرهکان ئاقای تیمسار مودهڕهسی و فارسهکانتر.
ئی پرۆسه تا ئهوره ئدامه داشت، کهباێهد ههر کهس خؤێ مهدیون کهرامات فارسهکان بزانێت که ئی ههمکه لۆتف و مهرحهمهته ئهڕا کۆمهڵه هاوردگنه وهل خۆیانه. کۆرد که دهس خاسێک ئهڕا بێگانه پهرستی دێریت، له ناو کۆمهڵهێچ بۆێنه مۆرید دهس و چهو بهسیاگ فارسهکان.
وهختێک هاتنه مهنتهقهێ ئیمه، یهکی له مهسئولهکان کومهڵه چینه مهنتهقه، وهل مهردم مهنتهقه قسه کردوی، مهردم وه حزب توده وهتوین، حفز توته، ئی مهسئول کومهڵه هاتوه وهت مهردم ئیوهیچ رویزیونینسم تهرد کردنه، وهتم چه جوری؟ وهت وه حزب توده وهتنه حفز توته. وهتم ڕاسه ئهوان چشتێک حهتا ناوهکهێ نازانن پهس تهبیعیه تهردیچی بکهن.
خۆلاسه لاشهێ حزب کمونیست وه سهر دهس کومهڵهوه ما، و رههبهران فارسیچ ههر روژێک یهجار ئهلهم شهنگه خستنه ڕی، و ئدعا کردن، له ناو کومهڵه مهردم ناسیونالیست پهێا کردگنه، وهیجوره مهردم کهفتنه گیان یهکتر، و تهفتیش عهقاید شروع بوێ. بۆ دهم یهکتر کردن که مهبادا وهتون جنبش ئازادیخوازانهێ کورد، چوین ئی کهلیمه ماناێ ئهوه بۆی که ئهو کهسه ناسیونالیسته. له دریژایی ئی ئهلهم شهنگه وهڕی خستنه، کتاو تفاوتهای ما هاته دهیشت. ئهی کتاوه که من 3 جار خۆهندمهێ، 2 جاریچ وه نهوار گۆشێ دام ههرماێ حالێ نهۆیم که ئه ئاقاگهل چهوهتن وه چه تواستن. وهلێ ئیه بۆیه شروع پرۆسهێ له یهک تهرازیان یا وه قهوڵ سیاسیهکان ئنشعاب. وه خهروار تانه و توانج نۆیسان بهر عهلیه یهکتر. حزب کمونیست کارگری، له حزب کمونیست ئێران جیا بۆیهو، و جنازهێ حزب ئهرا کۆمهلهکان مهنه جێ.
حزب کمونیست کارگریچ کهفتنه مۆبارزه له خارج کشور و پیتزا خواردن و ئدعاێ ڕههبهری طبقهێ کارگهر دونیا، یه مدهت بۆینه کانگستر ئهڕا شێواندن جهلهسات سوخهنڕانی، دویاتریچ یهکی یهکی خۆێان کیشانوه و چینه پهێ کاریان. ههرچێ له ژێر ناو حزب کمونیست کارگهریچ مانوه دوباره، له یهکتر تهڵاق سهندن، وه کوردهکان که دی هۆیچ فارسێک نهما تا ئهڕاێ پادوویی بکهن حزب حکمهتیست تهشکیل دان. من خۆم ئهڕا مهرحوم مهنسور حکمهت واقعهن ئحترام دێرم، وه فکر کهم کهمتر کهسێک توانست ئهو ههمکه ئستدلال تازه ئهڕا جنبش چهپ خهلق بهکهێت، ئهوێچ له وهختێک که کمونیسم تۆیش شکست هاتوی.
ئیسه ئیمه 2 کومهڵه دیریم، یهکی ها له ناو پهرانتز، ئهوهکهتریچێ تهبلیغ ئهڕا بهرنامهکهێ حزب دمکرات کهێت. پهرچهم کوردستان ههڵ داگه، فدرالیسم تواێت، وه چهوهڕیه که ئهگهر هاتو ئهمریکا مهردم ئێران ئازاد کرد جور عهراق، ئهوانیچ بونه یهکیهتی نیشتمانی. ئهما یهکیهتی مام جهلال دێرێت، که وهل چهپ و ڕاسه توانێت دانیشێت و ماچێان بکهێت. ئی کومهڵه که ناو خؤی ناگهسه سازمان ئنقلابی زهحمهتکیشان کردستان، له ڕاسی باێس بهشێک له رههبرانێ ئیسه وهل یهکی له دو حزب کمونیست کارگهری ئێران بویان. وهلی مهرحوم مهنسور حکمهت حازر وه قهبولێان له سهف فراکسیون کمونیسم کارگهری نهوی. ئهوانیچ هاتن له قینا کومهڵه زهحمهتکیشان دروست کردن.
کومهڵهێ ناو پهرانتز ههر ئهو کومهڵه قهدیمهکهس که له وهختێک حزب کمونیست دروست بوێگه تا ئیسه ها له ناو پهرانتز، و فره مۆهدهب دانیشتگه، وه حازر نیه باێته دهیشت. ههر چهند فارسهکان تهپاننهێ ناو ئهو پهرانتزه ئیسه لهو دهور وهره ناماگن، وهلی ههر ماێ جۆرئهت ناکهێ باێته دهیشت، چوێن ترسیهت که وه پێ بۆیشن بۆیتهسه ناسیونالیست. ئهڕا ئیه که بۆیشێت من ناسیونالیست نیهم، بهرنامهێ خودمختاریهکهی خۆیچێ لاورد، وه ئیسه شعار حق تعیین سهر نوشت ئهڕا مردم کورد داوا کهێت، وهلێ له پالێا ویشێت ئیمه وهک کومهڵه تهوصیه کهیم له چوارچو ئێران خاسه بمینیهموه. من حالیم نیه، ئهگهر توایت له چوارچو ئێران بمینییهت ئهی دی شهڕ و مرافه نیهتواێت. ئی ههمکه مهردمه رژیم گرێتهێ و کوشێتهێان فکر کهێ کورد تواێت یه لاێ ئێران وه قیچی بوڕێت و نهقشهێ ئێران خهتهنه بهکهێت.
رژیم جمهوری ئسلامی نافامێت، شهڕ وه مردم کورد فروشێت، حزب دمکرات له ئێرانی ئێرانیتره، کومهڵهیچ تهبلیغ کهێت که کورد ئهگهر له یه ڕفراندوم فورسهت دانه پێان که سهرنوشت خویان دیاری بکهن خاستره بویشن ئیمه توایم له چوارچو ئێران بمینییم. من فکر کهم دی ڕفراندوم لازم نیه چوێنکه، ئیسه ئیمه هایمه چوارچو ئێران، وه ئهگهر وڕاوه و ئاژاهێک وهل ئێرانا دیریم لازم ناکهێت مهردم بێگانه جور سازمان ملل و غهێره بان دخاڵت بکهن، و مانهوهمان له چوارچو ئێران وه یه ڕفراندومیچ تهئیید بکهن. ههر ویجوره بیلیمهێ شاێهد نهوهێ داهاتو تواستن ئهڕا خوێان وڵاتێک دابمهرزنن.
من ئهڕام پرسیاره، ئهڕا فره له سازمانه کوردیهکان، حهته حزب دمکراتیج قینێ تێت وه پێ بۆێشیت ناسیونالیست؟
ههی برا ئهزیزهکهم، تویج خودا خهێرت بیێهت چما له مریخ ژیایته. مهگهر تۆ نازانیت له ناو ئیمه کوردگهل باێت ههمیشه بهر عهکس بچڕنه لیمان؟ مهسهڵهن ئهلان فره ژن لاێ خومان له خارج وهختێک وه پێان بۆێشیت میمکه قینیان تێت، چۆێن ناتوان بزانن که پیر بۆینه. یا مهسهڵهن ئهگهر وهل یهکا دوژمن بیم، ویشیم ههر تو تهنیا دوسمێت، باڵامان بهرز بوت خوشمان تێت بویشن باڵات کوتاس وه بالعهکس.
کومهڵهکان ئهڕا ئیه ترسێهن وه پێان بۆیشن ناسیونالیست چۆینکه قهوڵ داگه فارسهکان ههریس له ئێرانی بۆین خۆێ شک نهکهێت، ئهگهریچ هاتو له ئێرانی بوین بێزار بۆێ، بۆیشێت من ئهنترناسیونالیستم، وهلی نهوار ویدئو زهماوهن ئاموزاکهێ ، میمزاکهێ وه دزیوه تماشا بکهێت، یان گۆرانی کوردی تا وهختێک فارسی وساگه گوش نهێهێت. چوێن داریوش خاستر ئاێهم کهێته گرینوه، وهختێک مهشروب بخوهن. موعینیچ خراو نیه چۆێنکه ئاێهم خێته فکر ئهزان مهسجدهکان.
تا ئهوره من بزانم تهمام کهسگهلێک ئیسه رههبهری کومهڵه ها دهسێان کوردن، وه کوردی قسه کهن، وه فارسی نویسن، و له ڕادیو و تلویزیون کومهڵهوه دفاع له طهبهقهێ کارگهر ئێران کهن، فارسهکانیچ کومهڵه جور یه جهریان ئێرانی قهبول نهێرن. چوێن ئهکسهرهن وهختێک فارسی قسه کهن لههجه دێرن. من لهی ئهزاو کیشان داوتهڵهباناه هالیم نیهوت.
حزب دمکراتیچ ئدعا کهێت که حزبێک نهتهوهییه وهلێ هاوار کهێت له ههر ئێرانیک ئێرانیتره. نهتهوهێچ یانێ ناسیونالیست، چوین کهلیمهی ناسیونالیست کهلیمهێک فهرانسهوی وه ئنگلیسیه، nacion, nation وه ئی دو کهلیمه ڕیشهێ ئهسڵی ناسیونالیسته، وه ههردوکێان مانێ ملهت یا نهتهوه دهن. ئهگهر کهسێک له حهق ئتنیکی، سیاسی، کولتوری ملهت یا نهتهوهێک دفاع بکهێت ناسیونالیسته. حزب دمکرات تواێت بویشت وه کوردی وه پیم بویشن ناسیونالیست، تا قینم ناێت. ئهگهر ئیجوره بوته، خو خراویچ ناویشێت، وهلی فکر کهم قهزیهکه ئهوه نیه. بهڵکو ئهوهسه که حزب دمکرات تواێت تهرهفداراکانێ یهجورێک بێهێته گژ مهردما، ئهڕا ئهوه حازر نیه، وه پێان بوێشێت ناسیونالیست و نهتهوه ههر یهکیه. ئهوانیچ فهقیرن، تهنیا لهو چشته دفاع کهن که ژنهفتگنهێ نه خۆهندگنهێ.
جاروباریچ ئهوقهره ئی کهلیمه گهوره کهنوه که ههر جوره جمو جوڵیک، له تهرهف ههر کهستروه توانێت، کهلیمهێ نهتهوه، تهئکید کهم، کهلیمهێ نهتهوه تویش موشکڵ بکهێت. چوێن ههر وهی تازه دیمن، که بڕێک له نهتهوه پهرهستهکان وهختێک ژنهفتن یارسان تواێت ڕێکخراو ئهڕا خوێان دروست بکهن تویش کابوس بوین، وه حهتا خهو دین، که کهلیمهێ نهتهوه بویگهسه دو قسمهتوه. یانێ بویگهسه نه وه تهوه. ئهوان ئهو جوره حالی بۆین که یارسان نهکهێ بردگه، وه ئهوان تهنیا تهوهکهێ ئهڕایان ماگه. دیاره تهو و لهرزیچ فره ئهڕا سڵامهتی خاس نیه، مومکۆنه دهم و لێویچ ههڵ زڵیهت.
وهلی نهتهوه قابل قهیچی کردن نیه، حهتا ئهگهر گشتمان وه دهم خۆمان هاوار بکهین. ههر کهس کورد بوت فارس نیه، وه ههر کهس فارس بوت ناتوانی بویشێت پهڵاو، بهڵکه ویشێت پهلاو. ئیمهیچ ئهڕا ئیه نهتهوهپهرهستهکان تۆیش کابوس نهون، وه ههنار نهزر قهسهم خواردیم، و ئتمینان دایم که ئیمه ههر کورد بوینه و کوردیم و کوردیچ مینیهموه. حهتا وه پێان وهتیم ئیوه بوینه سونی ئیمه کورد مایمهوه، ئیوه بوینه شیعه ئیمه کورد مایمه، ئهگهر ئیوه بوینه ههر چشتێکتریج ئیمه ههر کورد مینیهیموه. چوینکه شورواێ هویچ مهولوێک چهنه شوروای کهڵهشێرهکان خومان وه تام لهزهت نیه.
نهزهرت له بارهێ حزب دمکراتوه چهس؟
تا ئهوره من بزانم حزب دمکرات ئیسه ڕیشێ چهرمگ بوێگه، له 60 ساڵ زیاتر عومر کردگه. دیاره 60 ساڵ عومر کردن له خاورهمیانه، و کوردستان کهم نیه. له شون ڕوخان جمهوری کوردستان، حزب سی چل ساڵێک له دهوران ئستراحهت بوێ. له ئنقڵابیج وهی لاوه خهریک سیاسهت کردنه، بهڵام وه شیوهێ خۆی. حزب دمکرات ئنتزار داشت بتوانێت له قودرهت شهریک بکریهتوه، و جور حاکم کوردستان له کنار دهڵهت مهرکهزی کارێک ئهنجام بێهێت. ئهڕا ئی کاره حهوڵ فرهدا بهسه زوان، وه حهتا مهجبور بوێ بکهفێته تهقه کردن له پاسدارگهل یهک بار مهسرهف ئیمام زهمان. وهلی ئهوان دهس غهیبی دولار ئهمریکایی وهلێانه بوی، حزبیچ فهقیر، و مهجبور بۆێ دوباره باێت بوته مێوان قهندیل سهر بهرز.
سیاسهت کردن لاێ حزب دمکرات دیاره له ههر دهورهێک فهرق داشتگه، وهک نمونه، وهختێک بهنی صهدر رهیس جمهور بۆێ هازر نهوێ خودمختاریه ههشت مادهیهکهی حزب قهول بکهێ، وهلێ حزب ناامید نوێ، دویجا له پاریس وه کهمتر لهو ههشت ماده هازر بۆی، ریاسهت جمهوری بهنی صهدر وه بێ وڵات و دهسهڵات قهبول بکهێت. وه ئهڕا تهکمیل کهم و کوڕیهکانیچێ وهل رهفسهنجانیه موزاکره بهکهێت، وهلی وه دزیوه، ئهما موجاهدین وه پیان زانستنو، و له شهورای ملی مقاومهت وه ئتههام مزاکرهجویی خستنهێ دهیشت، حزبیچ که تا ئهو وهخته خۆێ ستون ئهسڵی دمکراسی له ناو شهورا داویه قهڵهم، ئیجاره ئدهعا کرد شهورا بدون حزب ئیتر دمکراتیک نیه. وهلێ کی بوت گوش ئهڕا ئیجور قسهگهلێگ واز بکهێت.
ناو دموکراسی بردیت، تواستم له سهر شعار استراتژیک حزب دمکرات که لهی چهند ساڵ ئاخره گوڕیا نهزهرت بپرسم.
مهلا: بهڵی راسه، ئی شوعاره فره قهدیمی بوی، وه حزب ئهڕا ئیه سابت بکهێت قسهێ حزب قسهێ مهرده، حازر نهوی قسهکهێ بووته دوان. پا له سهر ئی شعاره داگرت. وهلی ئی شعاره دهقیقهن بهێان کنندهی نهزهرات و کارهکان حزب دمکرات بوی. چوین ئی شعاره دمکراسی ئهڕا ئێران، وه خودمختاری وه ئیسه فدرالیسم ئهڕا کوردستان تواست. له نهتیجه حزب فره ئههمیهت وه دمکراسی نه له کوردستان وه نه له ناو ڕیزهکان خوێ نهێا. وه ههر ئیه باعس بوی، که مهجبور بوت، مهقهڕ سازمان پهێکار له بوکان بێیته وهر ئار پیجی، جهماعهت ئنشاعابی ئهو دهوره که ناو خۆێان ناوێنه رێبهراێتهی شوڕشگێر دانه وهر گوله، و دیواجاریج مهلا عوڵا له سمینارێک فهرموی، کژراوانی شهڕی نیوان ههر دو باڵی حزب دمکرات، دهبنه شههیدانی شوڕش، ههر وهک چوون له کاتی مفاوزاتی دهوڵهتی عێراق و شوڕشی کورد، کوژراوانی ههر دولا کرانه شههید الوطنی.، وه ئیسهیچ خود مهلا عهوڵا ببورن ماموستا له بهر نهبونی دمکراسی مهجبور بوگه مهقهر جیا بکاتهوه، بهشی ئهکسهریهتیچ له حزب خهریکی پاکسازی کردنی لایهنگرانی ماموستان بو ئهوه، سانترالیزمی دمکراتیک باشتر مۆستهقهر بکهن.
ماموستا و جهماعهتهکهیچی جهماعهتی کاک مستهفا هیجری به پاوانخواز ناو دهبهن له بهر ئهوه زوربهی ئهندامانی کومیتهی ناوهندی و دهفتهر سیاسی حزب خهڵکی پاوهن (پاوه) نه مههاباد. ئیستا پاوهیهکان به کرماشانی دراونته قهڵهم، وه کرماشانیهکان سهر به هیچ لایهنیک نیهن، واته هیچ کامیان باوهڕیان پییان نیه.
ئهگهر حزبی دمکرات قهرار بێت دمکراسی له کوردستان ڕعایهت کات دهبێت شوعارهکهی ههڵگیڕیتوه، یان به خانهقینی قهڵپهو دیمێ کات. واته بنوسێ" دمکراسی بو کردستان، فدرالیسم بو ئێران" دیاره ئهمهش دهبێته زهحمهتێکی گهوره، چوون دمکراسی به کهسانێک قابلی ئیجراێه که به کردهوه ئیمانیان بهو قسهی ڕوسوه بێت که وتویه، من له بهر ئهوه گیانم دهدهم که تۆی موخالێفم بتوانیت قسهکانی خوت به بێ هیچ ترسێک بکهی، بهڵام له خاوهرمیانه بهر عهکسه، من گیانی خوم دهدهم تا توی موخالفم نهتوانی قسهکانی خوت بکهی. ئهمهش جارێ داستانێکه که نه تهنیا حزب بهڵکو سهرجهمی ئهحزابی کوردی و ئێرانی لێوه دورن. بهڵام سهیر ئهوهیه که لایهنگرانی ئهو حزبه له دهرهوهی وڵات بهرانبهر یهکتر چلون ڕهفتار دهکهن وه چلون دابهش بوگنه به لایهنگهرانی بهشی ئهکسهریهت و ئهقلیهت. دهلیلئ گوڕانی شوعاری حزب له خودمختاری بو فدرالیسمیچ ئوهبو که ئیمه له خاورمیانه، کاتێک له موضع قودرهتین داوای کهم دهکهین، وه کاتیکیش هیچ قودرهتمان نیه داوای زور، بو نمونه ههر ئهم حزب دمکراته، کاتێک دو له سهر سێ کوردستان له ژێر کونتروڵی دا بوو، داوای خودمختاری کرد، ئیستا که له خاکی کوردستانی باشور میوانه، داوای زورتر ئهکات، چونکه سیاسهتی لهم چهشنه که قهرار نیه بۆی شهر بکهین، وه بو خهون و خهێالێش قهرار نیه پوڵێک بدهن، ئهگهر وایه با چهورتر بێت. ئهڵبهت حزبی دمکرات تهنیا نیه لهم جوره داوا کردنانه، دوایی بوتان له ڕابته تهک جهریاناتی تردا باس دهکهم.
برای سادهتر نمودن بحثها استفاده از طنز خالی از فایده نیست. بهمین جهت من برای بیان برخی از نظرات شخصی خودم حول حوش پارهای از مسائل سیاسی و اجتماعی وارد عرصهی طنز نویسی شدهام، بدون آنکه طنز نویس باشم، و یا در این کار سررشتهای داشته باشم. بدین صورت از تمامی عزیزانی که مطالب را دنبال میکنند صمیمانه انتظار دارم، از ایجاد سوءتفاهم جدآ بپرهیزند، و از پیچیده کردن بحثها در پی گرفتن ماهی از آب گل آلود نباشند. مضمون بحثها برای لطمه زدن به هیچ فرد، گروه یا جامعهی خاصی در نظر گرفته نشده، و تنها و تنها برای کاستن از تنش و بقول کردی دمارگرژی این شیوه از دیالوگ را در پیش گرفتهام. همهی شما بخوبی آگاهید که از طریق طنز و شوخی میشود بحثهای بسیار مهم را سادهتر و قابل فهمتر نمود بدون آنکه لطمهای به کسی وارد شود، و یا روابط اجتماعی و دوستی ما نیز دستخوش دلسردی و رنجش گردد. من به سهم خود از خواندن و شنیدن نظرات هر عزیزی بویژه در قالب طنز و شوخی استقبال میکنم. دوستان این را بدانید، نظراتی که امروز برخی آمادهاند تا بخاطر دفاع از آنها کسی را از خود برنجانند و یا برای خود مشکلی بسازند چند روز دیگر ارزش و شدت خود را اگر از دست ندهند، حتما عوض خواهند شد و تقدس خود را از دست میدهند.
پس یکبار دیگر از تمامی دوستانی که این مجموعه بحث را دنبال میکنند انتظار دارم با لبی خندان و روحی شاداب به مطالعهی این مصاحبهها با ملای نهخۆهنده بپردازند.
مۆساحبه وهگرد مهلاێ نهخۆنده
وهر له ئهوه مساحبهکه شروع بکهم، لازمه که مهلاێ نهخۆنده وه خزمهتتان مۆعهڕفی بکهم وه بۆیشم ئهسڵهن ئهڕا ناو مهلاێ نهخۆنده، ئهڕا ئی پیاگ گهوره پهێا بۆی.
یهکی له شهوگهل پایز نزیک وه زوسان له مهنتهقهی خۆمان، یانێ له وڵات خومان، مهردم فرهێک له دهور یه کابراێک چهرچی جهم بوین. کابراێ چهرچی میوهگهل پاییزی جور گرهدکان، ههنجیر، وه بڕێک سهوزیتر جۆر باێهمجان، تاماته و لهی چشتگهله وه پێ بۆی وه خهریک کاسبی بۆی، ئهڕا ئیه بتوانێت خهرج ژن و مناڵێ دهربارێت.
مهردم ئاوایی که مهعموڵهن وه شهو بێکارن، له دهور ئهو چهرچیه فهقیره له ماڵ یهکی له خهڵک ئاوییهکه جهم بوین. مهردم له سهر ههر چێ چشته قسه کردن، خاون ماڵیچ دهها دهها چایی ئهڕاێان هاورد. یهکی له پیاگهکان تواست یه جۆرێک هوش و ههوس مردمهکه تاقی بکهێتوه.
وه فکرێ ڕهسی، که وه تیقلانه جفت، بزانێت کی له گشتێ فرهتر با هوشه. دهسێ برد نا ههوانهێ کابراێ چهرچی، و پهنج گردهکان دهر هاورد. وه دهنگ بهرز وهت: پهنج گردهکان گردگمه، تیقلانه جفت( تیقه یان جووت)؟ ههرکه بویشێتهێ ئی گردهکانگهل ناو مشتمه دهمه پێ.
کابراێ چهرچی واقێ بردۆێ، وه فکر کرد دۆیاجار پۆێلهکهێ دهنه پێ. یهکی له پیاگه مێوانهکان وهت، 2، کابراێ گردهکان له ناو مشت، وهت، نه نهێای له دهورێ. یه پیاگتر وهت 3، گردهکان له مشت وهت، یهچکه نزیکی بوێتوه، وهلێ نهوهتیتهێ. یهکیتر وهت ئهێ 4، دواره کابراێ گردهکان له مشت، وهت یهچکه نزیکی بۆیتوه، ئهما نهوهتیتهێ.
لهیوهختا، یهکیتر له مێوانهکان کهمێک فکر کرد و وهت، ئهێ 5 گردهکانه. کابراێ گردهکان له ناو مشت، وهت ماڵت بڕمێت، مهلاێ نهخۆندهس، مهلاێ نهخۆهنده. وه دینم وهتیتتهی. بگره ئیه گردهکانهکان ئڕا خۆت بوه.
مهلاێ نهخۆندهێچ یه مڵق نا له خۆێ، زوی گردهکاناکان کرده گیرفانێو، ماڵ ئاوایی کرد و چیوه ئهڕا ماڵ خۆێ. کابراێ چهرچیچ ههر چێ ماتهڵ بۆێ، کهس یه قۆرۆش وه پێ نهێا.
مهلاێ نهخۆهندهێچ مهشهوربۆی، و ناوێ کهفته سهر زوانگهل، منیچ که له گهورهیی فکر و هوش مهلاێ نهخۆهنده، ئاگادار بۆیم، فره دوس داشتم ههر جۆرێک بوت، بچمه خزمهتێو، ههر چێ سئۆاڵ له سهرم جهم بۆیگه له لێ بپرسمهێ.
ڕهسین و مڵاقات مهلاێ نهخۆهنده ئهڕام بۆیه یه ئارهزۆ، وه رۆیای فره گهوره. مهخسوسهن لهی دهوره که ئیمه مهردم یارسان له خهو هاتیمه، و توایم ئهڕا خومان یه تهشهکول یارسانی دابمهرزنیم. چوێنکه ئیمهیچ ئهڕا ئهوه بتوانیم لهی کاره موهفهق بۆیمن، باێهس ئهوهڵ له کهسێک عاقڵ جۆر مهلاێ نهخۆهنده، بپرسیم، تا ئهویچ ئهڕامان تهوزح بێهێت که چه بکهیم چه نهکهیم.
له شۆن خاونکار ژنهفتم که مهلا گۆزهرێ کهفتگهسه خارج، وه منیچ فۆرسهت زانستم، تا ههجورێک بوت ملاێ نهخوهنده پهێا بکهم، وه یه مۆساحبهێ دۆێرو درێژ وهلێا تهرتیب بێهم. ئی مۆساحبهگهله جۆر فیلم سریاڵ سریاڵ ئهڕا ئیوهێ ئهزیز تههیه کریاگه، ئۆمێدوارم وه دڵتان بۆت.
وهر لهوه ئهوڵین حهڵقهی ئی مۆساحبه پهخش بۆت، لازمه وه ئیوه ئهزیزگهل بویشم، له بڕێک له مۆساحبهکان وه لههجهی سورانی ئستفاده کریهێت، وه حهتا مۆمکۆنه وه قهوڵ مهعروف تێكهڵاو بکرێهت، ئهگهر کهسێک وهل فامین مۆساحبهکان ئشکاڵ ئهڕاێ پیش باێت، تهقسیر کهس نیه، کورد له یهک بێگانه بۆیگهس. ئهڕا ئیه که هر جار مهجبۆر نهوم ناو مهڵاێ نهخوۆنده بارم، تهنیا ناو مهلا تێرم.
ئهڕا من له مهلاێ نهخۆهنده جۆر پسپوڕ یا شارهزا سۆئاڵهکانم پرسم، یا ئهڕا وهل مهلاێا ئهسڵهن مۆساحبه کهم، له حالێکدا فره فیلهسوف و کومهڵناس جور نوام چامسکی، یان زیگموند باوهند ههن. ڕاستی ئهوهسه، یه جار وهل یهکی لهی فیلسوفگهل ئوروپاییه تواستم ئی مۆساحبه ئهنجام بێهم، وهلێ ئهو ئاقا وهت، ڕاسی ئهوهسه من ناتوانم بفامم، ئهڕا مهردمێک جور مهردم کورد باێهس یهکتر بکوشن، له حاڵێکدا زانن دوژمن لهی کاره نهفع کهێت. لهوره زانیم که ئیانه پسپوڕ و شارهزا له دهرد ئیمه نیهن. چوێن ئیان باوهڕێان وه هاوکاری، دیاڵوگ و ئی جور قسهگهلهێک ههس، که لای خۆمان ئیجۆر قسهگهلێک ئهگهر غهریب و نامۆ نهۆن، وهلێ بێ کهڵک و بێ ئستفادهن.
کڵاو خوتان بکنه قازی، ئهگهر ئیوه بۆیاتاین حازر بۆین وهل ئیجور مهردمێکا ئسڵهن قسه بکهێن؟؟
مهلاێ نهخۆهنده بهتهرین کهس وه پسپوڕه، ئهڕا تهفسیر و شی کردنوهێ مهسائل ئیمهس. نهزهرتان ئهڕا بهخش ئهوهڵ مۆساحبهکه جهڵب کهم.
مهلا با نهچیمه ناو خۆش و دش، وه یه سهره بچیمه سهر ئهسڵ مهتڵهب. پرسیار ئهوهڵ من ئیهسه: نهزرهت لهر بارهێ گۆلۆبالیزم چهس، وه ئیه چێ تاسیرێک ئهڕا دونیا وه توهر کولی، وه مهردم کورد و یارسان دێرێت، یا داشتگه؟
مهلا: ڕاسی ئهوهسه، بهشهر زیاتر بێچاره بویگهس. وهر لهی بهڵاێ گولوبالیسمه، که من توانم بویشم کوڵوڵباڵیزم، ههر کهس له ماڵ خۆێ دانیشتوێ، نه خهورێک له مودڵ لهباس بۆێ و نه خهۆهر له جهژن توهلد، یا ساڵگهرد ئزدواج. خۆا ئهڕا ئی مهردم سهر زهرده ناسازێ. ههرچێ مهردم دۆنیا داشت ئهوهڵ غارتێان کردن، ئی ههمکه فیک و فاکه ئهڕاێان دروست کردن. یه دۆنیا چشت درۆست کردنه، که نهسهڵگهل گۆزهشته، نهێاشنتهێ، و هۆێچ مۆشکڵێکیچ نهیاشتن. مهسهڵهن مۆبایل، کامپیوتر، دوربین فیلمبرداری. ئیسه ههر کهس یه موبایل دێرێت، نه ئهڕا ئهوه بتواێت وهل یهکیا قسه بهکهێت، بهڵکه ئهڕا ئهوه نیشان بێهێت که هینهکه ئهو مۆدڵ تازهس، وه لهوه خراوتر ئهڕا ئیه که و ڕاس و درو زهنگ بێهێته ڕا هاوساماڵ و ئزیهتێان بکهێت، له مهنتهقهێ خومانیچ ئهڕا ئیه ئستفادهێ کهن که وهختێ یه عهشیره تواست وهل ئهو عهشیرهکهێا جهنگ بکهن زوێ قهوم و کهس کار خهور بکهن وارد مهێدان جهنگ بوون یا له گشتێ خراوتر ئهڕا گۆزارش یهکان دایین و ههمکاری وهل ئدارهێ ئتڵاعات و بسیج جمهوری ئسلامی ئستفادهێ کهن.
جاران دوربین فیلمبرداری، ئهڕا دروست کردن فیلم سینما ئستفاده کردن، وهلێ ئیسه ئهڕا خهتهنه سوێران، وه له کوره مناڵهکه قهراره خۆێ خالی بهکهێ فیلمبهرداری وه پێ کریهت.
ئی سهرزهردگهله، تا ئهوره توانستن، وه ڕیگاێ ئازاد، له ژێر ناو تکنولوژی، ههرچێ ههنجهڵ کۆنه داشتن فرۆشتنهێ مهردم بهدبخت وڵاتاکانتر. وه موزیک و فیلم عاشقانه سهر له ملهت شێوانن. ئیسه ئاێهم کوڕ و دۆێهت له یهک ناکاێتوه. فۆرم لهباس گوڕیاس، پیاگهل ژێر ئهبرۆ دهرتێرن، ههر کهس تهنیا وه خۆێ فکر کهیت. دۆستی و ئنسانیهت کاڵاێ قاچاخێکه. بازار شێعر و گورانی تهبدیل بویگهسه مهێدان کار و کاسبی. کڵام ئهرزش خۆێ له داس داگهس. ههر کهس وه یه قوتی یا دوزهلهوه روژێک یه سی دی دهێته دهیشت، و ناو خۆێ نهێته هونهرمهند.
ههزاران کاناڵ تلویزیون دانریاگهس ئهڕا ههڵخهڵهتاندن مهردم. نه فیلم تام فیلم دهێت، نه موزیک تام موزیک. مهردم بویگنهسه جانوهرگهلێک مهسرهف کۆننهده، که بێ ئختیار، بازار ههر چێ بتواێت له ڕێ خانمهکانێانوه تهحمیل کهێته پێان، وه پیاگ ههڕگ وه سهریچ ئهڕا ئیه نهخهنهێ دهیشت مهجبوره جۆر سهگ گیان بکهنێت و پۆێل دهبارێت، وه پشت سهر یهک لهباس، ۆ ڕهنگ و ئهسپاو ئهڕا ناو ماڵ بسهنێت، بێ ئهوهێ که ئحتیاجیان وه پێ بوت.
بهدبهختی کڵوڵباڵیزم وهیانهیچوه نهوساگه، ئهڕا دروست کردن، وهسائیل ناوماڵ و وه قهوڵ خۆهێان ڕقابهت، مهردم فهقیر وڵاتهکانتر خستگنه گیان جهنگهڵ و دارو درهخت بهسهزوان، وه جۆرێک ئیسه گیا ئهڕا مهڕ و ماڵات له فره شوێن پهیا نیهوت. بڕیان ئی جهنگهڵگهله بۆیگه بایس ئهوه زهوی، چهند دهرجه گهرمتر بۆت، ئیسه وهفرهکان شماڵ خهریکن تاویهنوه، وه له فره وڵات جۆر وڵات خۆمان بویگهسه سهبهب بێ ئاوی وشکه ساڵی. ههرچه جهنگهڵهکان فرهتر نابود بون، دۆیکهڵ فرهتر له بان سهرمان جهم، بوت، و نهفهس کیشانیچ، ئهڕامان بوته ژار مار.
کوڵوڵباڵیزم ئیسه خهریکه مهرزهکان ههڵگرێت، وهلێ یهتهرهفه، مهنزورم ئهوسه، که وڵاته دهوڵهمهنهکان ئازاد بون ئهڕا فروشتن، ئات و ئاشقاڵێان، وه مردم فهقیر مهحکوم وه سهندن ئهو چشتگهلهنه، ئهڕا ئیه که ئاوڕویان له ناو مهردم نهچوت. ههر کشوهرێکیچ بتواێ له سهندن ئهو کهل وپهلگهله سهرپیچی بکهێت، و لهقه دهر کشوهرکهێان شکنن، یا وه قهوڵ خوێان مهحاسره ئقتسادیێان کهن. لهوریچه ههر مهردم بهدبهخته زهرهرکانێ وژارن. له کوڵوڵبالێزم مهردم یارسانیچ بێ بههره نهوێگنه. ئیسه فره کهس که شناسنامهێچ نهێرێت، جهژن تهوهلد گرێت، فره کهس ئهوقهره له تهقلید خارجیهکان چیگنهسه وهر، خۆد خارجیهکان له خۆێان خهجاڵهت کیشن. خهت ڕیش دروستکردن وه شیوهگهل جورواجور، دانان ڕیش پروفسوری بێ ئهوهێک بچنه مهدرسه، لهباسگهل عهجیب و غهریب و خۆلاسه وهسڵهت وهل مهردم غهیر یارسانی توانیم جور دهستاوردگهل گلوبالیسم ئهڕا خومان ناو بوهیهم.
له گوڵوبالیزم، تهنیا بهش مهسرهف کردنهکهێ بوێگهسه نهسیبمان ئهویچ ئهگهر پوێل داشتویم. یارسان له خارج یا له ههندهران، فیلم نان خواردن، و کهواو کردن، جهژن تهوهلد، هین ماڵهکانیان و ماشینێک که وه قهرد سهندنه ئهڕا ئهو باقی قهوم کهسهکان ههنێرن، که وڵات ماگنهسه جێ، له وڵاتیچوه تا ئهوره بزانم، ههر کهس بتوانێت عهروسی بکهێت فیلم عهروسی، ئهگهر نهتوانن فیلم پرسه و تهواف ئهڕا مهردم خارج وهل دوینه و جاجک کوردی ههنێرن. ئهڵبهته ناوت ناو له گلوبالێزم بویهم ناو له له فکر بردن زوان کوردی له بهین مهردم یارسان ههم له خارج ههم له داخڵ نهکهیم.
له خارج، مناڵ وه زوان خارجی، وه له داخڵ گهوره و بویچک باێهد وه زوان فارسی بچڕن له یهک. ئهڕا ئیه که وه بێ فهرههنگ نهێریهنه قهڵهم. پهس ئهگهر وا لهی کوناوه باێت، ئهڕا چهند ساڵ ئاێهنده، کهلیمهێ مامو، خاڵو، داێه و میمک بوته قاچاخ وه حهتا توانێت جرم وه حهساو باێت. لهیانه خراوتر یا خاستر ئهوهسه که مهردم فرهێک ئیسه له جیاتی سیکار ههشیش یا تریاک کیشن. چوێن ئابروێان چووت ئهگهر تهنیا سیگار بکیشن، ههتا وهخت مهشروب خواردن ههرکهس تواێت بوێشت چهنێ توانێت فره بخوێت، ههر کهس ویشێت مۆشکڵ دێرێت، ئهگهر ئهو کاره نهکهێت مۆمکۆنه کار خراوتر بهکهێت، مهسهڵهن داس و درهو بهکهێت، که ئیسه ئیتر عهێبه. چوێن ههر کهس یا کهسێکێ ها له خارج وه یا عاره لێ تێ کارگهری بکهێت.
پرسیار دووم ئیهسه، تو سیاسهت و پناههندهی سیاسی چوێن تاریف کهیت؟ برا ئهزیزهکهم تو پرسیارگهلێک له من پرسیت که له ناو خۆمان تهنیا ئهڕا دیگهران خاسه بکفنه شونێ، یا وهیجوره بۆیشمهێ، ئیمه سیاسهت ئهڕامان خراوه، مۆمکۆنه بکهێتهێ ههوا و پهتا. سیاسیت ئهجوره که له ناو خۆمان باوه ئیهسه، که ههر جۆرێک بۆت، باێهس ئاێهم له ناوهڕاس بخهفێت تا ههر کهس لافهکه کیشا، تۆ لاف وه ملتا بۆت. نیهزانم حالی بۆیت یا نا. وه یه زوانتر ئهڕات تهوزیح دهم، سیاسهت یانێ دهم تهقانن وهل ههرچێ کهسا، بدون ئهوه که وهل هۆێچ کهسا بۆیت یا باوهڕ وه پێ بکهیت. یانێ باێهس بزانی که وختێک مهنافهت ها وهل یهکیا، بزان ئهویچ یه مهنافه له دهور تۆ دێرێت، وه ئهڕاوه ئهویچ نزیکت بۆتوه. پهس تۆ باێهس بزانی که ههر کهس ئهڕا مهنافع خۆێ گهردێت.
مهنافه چهس؟ نازانم زانیتهێ یا نه، مهنافه ئهوهسه که مهردم گشتی تواێت له یه ئمکانات یا یه چشت مۆشخهس ئستفاده بکهن، له دهوڵته غهربیهکان ئهوانهێکه توزێک زیرهکتر بویگنه توانستگنه فرهتر لهو ئمکانه ئستفاده بکهن، یه کهمیچ بهش باقی مهردمهکه بێهن، وهی شکڵه دهمێان بنهنه یهک. ئهما له لاێ خومان ههر کهس تواێت گشت ئهو چشته یا ئمکاناته تهنیا ئهڕا خوێ بوت. له نهتیجه ئهوانه که هۆیچ نهێرن کهفنه مۆخالفهت و شهڕ و مرافه، وهختێک ساحب ئهوهڵ له ناو بردن خۆهێان بونه ساحب دوم، وه ئهوانیچ له فکرێان چوت که باز ههم مهردم ههس که وه ئهو ئمکاناته ئحتیاج بون. له نهتیجه دوباره بۆته شهڕ، وه ئهو ئمکاناته یا تاج و تهخته کهس تا سهر بههره لێ ناوهێهت، وه ههر ههفتهێهک یهکی ساحبێه، وه هۆێچ وهخت نه تهنیا زیاگ ناوت بهڵکو کهم و کهمتر بوتوه. سیاست ئهڕا بهش کردن ئهو ئهو ئمکاناته ئستفاده کریهت. ئهگهر سیاستمهدار دروست و حهساوی بوت دهم گشتێ نهێته یهک، و خویچێ وه ئهناز خۆێ فرهتریچ ئستفاده کهێت.
ئیمه ئیسه توایم سیاسهت بکهیم بهڵام وه فۆرم ئیمروژی، پهس توایم بهش تا ئیسه خوریاگ مهرمهکهمان بێریهتوه خۆهێان. پهس سیاست یانێ قسه کردن، و نهقشه ڕشانن ئهڕا داربهش کردن ئمکاناتێک که وجود دێرێت. ئهما پهناههندهێ سیاسی ئهوسا وه کهسێک وهتنهێ که مۆخالف حکومهت بۆی، وه گیانێ له خهتهر بوی. وه ئهڵبهته حازریچ نهوێ سیاسهت حکومهت حاکم قهبول بکهێت.
ئهما پناههندهی سیاسی ئیمروژ شوتر مۆرغیه.یانێ وهختی وهل دهوڵهت میزبانه قسه کهن گیانێان ها له خهتهر، نهسڵ دهر نهسڵ بونه سیاسی، له ژێر شکهنجه گیانیان دارزیاگه، و ههزار داستانتر. ئهما وهل سفارهت ئێرانیچ هانه تهماس، شناسنامه دروست کهن، پاسوۆرت ئیرانی گرن، ئهگهر خۆێان نهچن حهتمهن خێزانیان تهشریف بهێته ئهڕا وهتهن. له وهتهن پێشوازی گهوره ئهڕاێان تهرتیب دهن، کاوهڕ و بزن له وهر پاێان سهر بڕن. ههزار و بگره دهیان قهوم و قهبیلهێ چاوچنۆک له دهورێان جهم بون، چهند روژێک گشتێ وه گهرمی له دهور یهک جهم و ههر چێ چشته وه خهێر و خوشی چوته ڕێوه، وهلی وهختێک سابت بوت که خهورێک له ئستفاده یا سوءئستفاده نیه گشتێ دیو گرنه نا گهڵا و دهرچن.
پناههندهی سیاسی کهزاییچ له شون مۆدهتێک تهشریف تێرێتوه، وه یه کوڵهبار پڕ له دوینه، و جاجک کوردی و قالی و لهی ئهواخریچه سهوزی خورشتی..... و چهند ژماره حهساو قهوم و کهس کار. بعد از رسین وه مهقسهد، تلفون پشت تلفون له ساعت شهش شهوهکی شروع بوت، وه ههر کهس سوراغ پوێل گرێت، وه خهوهر دهێت که ههرماێ هۆێچ ناهاتگهسه حهساوهکهێ.
لهی لایهچ پیاگو ژنهکه شهڕ و مرافهس، له سهر ئهوه ئهڕا کی ئهوهڵ پویل بهنێرێن، که مهعمولهن خانهوادهێ ژن کهفێته نوا. بهشێکتریچ لهی پناههنده سیاسیگهله، کهمێک پوێل دار بون ئهگهر ژن نارن حهتمهن چنه ئهڕا حهج. ئهڵبهت ناوت ئاێهم ئهوقهریچه بێ ئنساف بۆت، وه تهنیا ئنتزار داشتوت، پهناههندهی سیاسی تام و ڕهنگ پهناههندهێ سیاسی بێێهت. چوێن هوێج چشتێک جۆر جاران نیه، نه خانواده خانوادهێ جارانه، نه ئنسان ئنسان جارانه. دونیاێک که مایکل جاکسون یا جنیفر لوپتز قههرهمانێ بوت له یه خاستر ناوت.
له دونیای سیاسهت ئیمروژیچ هوێچ چشتێک له سهر جێ خۆێ نیه، ئیسه حزب یه نهفهره دیریم و حزبه سیاسیهکانتریچ ئهگهر له قودرهت نهون، حهتمهن مهشغوڵ ئنشهعاب یا وڕاوهێ ناوخۆیهن.
پرسیار سوم وهیجوره شروع کهم، تو ناو حزب سیاسی بردی، خومان خو هویچ حزب سیاسی نهیریم، وه قهوڵ کوردی وجاخمان کوره لهی بارهوه. یه جۆنبش داشتیم ئهویچ وهر لهیه له داڵک بوت، سهقهت هاته دونیا و عۆمر کوتاهێک کرد، و بهعدهن ماڵ ئاوایی کرد له سهحنهی سیاسی ئهو زهمانه. وهلێ حزبگهل سیاسی تر ههن که وجودێان له سهر ژیان و حهتا شیوهی فکر کردن بهخش فرهێک له مهردم یارسان تاسیر داشتگنه. مهخسوسهن حزب دمکرات کردستان ئێران و کومهڵه. ئیمه ئهڕا ئاسان کاری جیاو جیا له سهر ههر کامێان پرسیار کهیم. تهڵاش کهیم پرسیارهکان شامڵ فره له مهسائل بوت که زندهگی ئیسه وه گوزهشتهی ئی جهریانگهلوه مهربوته.
نهزهر جنابتان له سهر کومهڵه چهس؟
راسی ئهوهسه که ئیسه چشتێک که کومهڵه وه پێ بوێشن وجودی نیه. کومهڵه بڕێک ئنسان جوان کورد بۆین که له سهر دهم ئنقڵاب سازمان ئنقلابی زهحمهتکیشان کوردستان اعلام کردن، وه بڕێک کار و سۆنهت تازه هاوردنه ناو جنبش ئازادیخوازانهێ کورد، لهوانه شرکت ژن له مبارزهێ چهکدارانه. ئهما ئی مهردمیچه فره وه پێ نهچی که ئێرانیهکان وه پێان زانین که دێرن ڕۆشد کهن، هاتن وله مهردم کورد جیایان کردنهوه، و فارسی نیشانێان دان. وهر لهوه ئهو جهماعته فارسه بان و کۆمهڵه له ژێر ناو حزب کمونیست ئێران بکیشنه زهنجیر، کۆمهڵه وهل مهردم کوردستان له کاروبار روژانهێان بهشداری کردن، وهلێانه داس دهرهو کردن، حڕگکاری کردن، ئهڕا مناڵ ئاوایه ئازادهکان مهدرسه و کومهک دهرمانی فهراههم کردن. ئهما ئهو مهردم فارسه هاتن وهتن ئیه خهریک چهین؟ ئیوه باێهد ئیجوره نهکهین، چوینکه وه پیتان ویشن ئیوه پۆپۆلیستن. ئهگهر ئیجوره بۆت ئیوه ئیتر راهبهر مهردم و چین کارگهر نیهین.
ئی مهردمیچه له صادق بۆین خۆهیان باوهڕ کردن، چۆێن فارسهکان وه زوان داڵکی خۆهیان خاس قسه کردن، کۆمهڵهکانیچ فکر کردن ئهو فارسگهله فره با سهوادن، وهیجوره هاتن و تهسلیم نهزهرات ئه فارسگهله بۆین. من فکر کهم فارسهکان زانستن کۆمهڵه یه رۆژ توانیت بۆته یه نهیرۆ فره جیگای متمانهی مهردم کورد، مهخسوسهن مردم فهقیر و ههژار، ژن و ڕهوشهن فکرگهل مهردم کورد.
ئهڵبهته له ناو کۆمهڵهیچ یه بڕ ئاقا و کوڕه مالک مناڵ کونه ژاندارم بۆین که وه بۆن ئهوه که باوکێان دهوڵهمهند بۆین، توانستۆین بچنه مهدرسه و بۆنه ئاێهمگهل با سهوادێک. ئی کوڕه ئاقا و ژاندارمگهله، فرهتر خۆشیان هات که کۆمهڵه بۆهنه ژێز ڕکاو فارسهکان. چۆێنکه ئهۆان هۆێچ له دهس نهیان، فارسیهکهێان زیاتر وه قهوهتتر کردن، و ئهۆجۆره نیشان دان که له باقی مهردم ههژار خاستر توانن بنۆیسن و بخۆنن.
تا بۆێشێ چه بکهین کۆمهڵه له مهردم کورد جیا کردنوه، فهلاح نا حاڵێ جێ کهلیمهێ خهڵکی زهمهتکیش گرت و، ههر کهس فارسی خاس قسه ناکردا، مهسخره کریا، وه خاتر تهنیا یه فارس له یه کۆبۆنهوهێ گهوره باێد گشتێ وه فارسی قسه بکهن، مهردم فهقیریج مهجبور بۆین چهند کهلیمه زرو و درشت، بخانه پاڵ یهک، و تهحۆیل جهلهسهکه بێهن. وهیجوره کهم کهس توانست قسهکانێ بۆیشێت، ڕههبهری کۆمهڵهێج فکر کرد گشت مهردم بوینهسه کمونیست، و بلشویکهکان نانهسه گیرفانێان.
ئهڵبهته یه دهلیلتریچ ئهڕا کۆمهڵه مهجبۆر بۆی بۆته قۆربانی تهشکیل حزب کمونیست، ئهوه بۆی، که کورد وه گشتی وهل ئێرانیهکانا زوێتر ڕێک کهفن تا وهل خۆێانا، چۆین حزب دمکراتیش وهل مۆجاهدین شهورا دروست کردوین، و له زهماوهن رههبهری موجاهدین بژی داۆینه پێان. که دۆیاتر چیمنه سهر ئهویچه.
خولاسه کۆمهڵه بۆیه بهشێک له حزب کمونیست، وه قهوڵ مهعروف پێشمهرگ کومهڵه بۆێه سهرباز حزب کمونیست وه چهک و تهقهمهنی خوێان و پۆیل ۆ یارمهتی مهردم ههژار کورستانوه. یانێ سهربازی وهپۆیل خۆهت. له حاڵیک فره له مهردم ئهو وهخته سهربازی ئهڕا ئێران تهمام کردوێن، وهڵی دوباره باێهس بچنه سهربازی، ئیجاره ئهڕا کۆرهکان ئاقای تیمسار مودهڕهسی و فارسهکانتر.
ئی پرۆسه تا ئهوره ئدامه داشت، کهباێهد ههر کهس خؤێ مهدیون کهرامات فارسهکان بزانێت که ئی ههمکه لۆتف و مهرحهمهته ئهڕا کۆمهڵه هاوردگنه وهل خۆیانه. کۆرد که دهس خاسێک ئهڕا بێگانه پهرستی دێریت، له ناو کۆمهڵهێچ بۆێنه مۆرید دهس و چهو بهسیاگ فارسهکان.
وهختێک هاتنه مهنتهقهێ ئیمه، یهکی له مهسئولهکان کومهڵه چینه مهنتهقه، وهل مهردم مهنتهقه قسه کردوی، مهردم وه حزب توده وهتوین، حفز توته، ئی مهسئول کومهڵه هاتوه وهت مهردم ئیوهیچ رویزیونینسم تهرد کردنه، وهتم چه جوری؟ وهت وه حزب توده وهتنه حفز توته. وهتم ڕاسه ئهوان چشتێک حهتا ناوهکهێ نازانن پهس تهبیعیه تهردیچی بکهن.
خۆلاسه لاشهێ حزب کمونیست وه سهر دهس کومهڵهوه ما، و رههبهران فارسیچ ههر روژێک یهجار ئهلهم شهنگه خستنه ڕی، و ئدعا کردن، له ناو کومهڵه مهردم ناسیونالیست پهێا کردگنه، وهیجوره مهردم کهفتنه گیان یهکتر، و تهفتیش عهقاید شروع بوێ. بۆ دهم یهکتر کردن که مهبادا وهتون جنبش ئازادیخوازانهێ کورد، چوین ئی کهلیمه ماناێ ئهوه بۆی که ئهو کهسه ناسیونالیسته. له دریژایی ئی ئهلهم شهنگه وهڕی خستنه، کتاو تفاوتهای ما هاته دهیشت. ئهی کتاوه که من 3 جار خۆهندمهێ، 2 جاریچ وه نهوار گۆشێ دام ههرماێ حالێ نهۆیم که ئه ئاقاگهل چهوهتن وه چه تواستن. وهلێ ئیه بۆیه شروع پرۆسهێ له یهک تهرازیان یا وه قهوڵ سیاسیهکان ئنشعاب. وه خهروار تانه و توانج نۆیسان بهر عهلیه یهکتر. حزب کمونیست کارگری، له حزب کمونیست ئێران جیا بۆیهو، و جنازهێ حزب ئهرا کۆمهلهکان مهنه جێ.
حزب کمونیست کارگریچ کهفتنه مۆبارزه له خارج کشور و پیتزا خواردن و ئدعاێ ڕههبهری طبقهێ کارگهر دونیا، یه مدهت بۆینه کانگستر ئهڕا شێواندن جهلهسات سوخهنڕانی، دویاتریچ یهکی یهکی خۆێان کیشانوه و چینه پهێ کاریان. ههرچێ له ژێر ناو حزب کمونیست کارگهریچ مانوه دوباره، له یهکتر تهڵاق سهندن، وه کوردهکان که دی هۆیچ فارسێک نهما تا ئهڕاێ پادوویی بکهن حزب حکمهتیست تهشکیل دان. من خۆم ئهڕا مهرحوم مهنسور حکمهت واقعهن ئحترام دێرم، وه فکر کهم کهمتر کهسێک توانست ئهو ههمکه ئستدلال تازه ئهڕا جنبش چهپ خهلق بهکهێت، ئهوێچ له وهختێک که کمونیسم تۆیش شکست هاتوی.
ئیسه ئیمه 2 کومهڵه دیریم، یهکی ها له ناو پهرانتز، ئهوهکهتریچێ تهبلیغ ئهڕا بهرنامهکهێ حزب دمکرات کهێت. پهرچهم کوردستان ههڵ داگه، فدرالیسم تواێت، وه چهوهڕیه که ئهگهر هاتو ئهمریکا مهردم ئێران ئازاد کرد جور عهراق، ئهوانیچ بونه یهکیهتی نیشتمانی. ئهما یهکیهتی مام جهلال دێرێت، که وهل چهپ و ڕاسه توانێت دانیشێت و ماچێان بکهێت. ئی کومهڵه که ناو خؤی ناگهسه سازمان ئنقلابی زهحمهتکیشان کردستان، له ڕاسی باێس بهشێک له رههبرانێ ئیسه وهل یهکی له دو حزب کمونیست کارگهری ئێران بویان. وهلی مهرحوم مهنسور حکمهت حازر وه قهبولێان له سهف فراکسیون کمونیسم کارگهری نهوی. ئهوانیچ هاتن له قینا کومهڵه زهحمهتکیشان دروست کردن.
کومهڵهێ ناو پهرانتز ههر ئهو کومهڵه قهدیمهکهس که له وهختێک حزب کمونیست دروست بوێگه تا ئیسه ها له ناو پهرانتز، و فره مۆهدهب دانیشتگه، وه حازر نیه باێته دهیشت. ههر چهند فارسهکان تهپاننهێ ناو ئهو پهرانتزه ئیسه لهو دهور وهره ناماگن، وهلی ههر ماێ جۆرئهت ناکهێ باێته دهیشت، چوێن ترسیهت که وه پێ بۆیشن بۆیتهسه ناسیونالیست. ئهڕا ئیه که بۆیشێت من ناسیونالیست نیهم، بهرنامهێ خودمختاریهکهی خۆیچێ لاورد، وه ئیسه شعار حق تعیین سهر نوشت ئهڕا مردم کورد داوا کهێت، وهلێ له پالێا ویشێت ئیمه وهک کومهڵه تهوصیه کهیم له چوارچو ئێران خاسه بمینیهموه. من حالیم نیه، ئهگهر توایت له چوارچو ئێران بمینییهت ئهی دی شهڕ و مرافه نیهتواێت. ئی ههمکه مهردمه رژیم گرێتهێ و کوشێتهێان فکر کهێ کورد تواێت یه لاێ ئێران وه قیچی بوڕێت و نهقشهێ ئێران خهتهنه بهکهێت.
رژیم جمهوری ئسلامی نافامێت، شهڕ وه مردم کورد فروشێت، حزب دمکرات له ئێرانی ئێرانیتره، کومهڵهیچ تهبلیغ کهێت که کورد ئهگهر له یه ڕفراندوم فورسهت دانه پێان که سهرنوشت خویان دیاری بکهن خاستره بویشن ئیمه توایم له چوارچو ئێران بمینییم. من فکر کهم دی ڕفراندوم لازم نیه چوێنکه، ئیسه ئیمه هایمه چوارچو ئێران، وه ئهگهر وڕاوه و ئاژاهێک وهل ئێرانا دیریم لازم ناکهێت مهردم بێگانه جور سازمان ملل و غهێره بان دخاڵت بکهن، و مانهوهمان له چوارچو ئێران وه یه ڕفراندومیچ تهئیید بکهن. ههر ویجوره بیلیمهێ شاێهد نهوهێ داهاتو تواستن ئهڕا خوێان وڵاتێک دابمهرزنن.
من ئهڕام پرسیاره، ئهڕا فره له سازمانه کوردیهکان، حهته حزب دمکراتیج قینێ تێت وه پێ بۆێشیت ناسیونالیست؟
ههی برا ئهزیزهکهم، تویج خودا خهێرت بیێهت چما له مریخ ژیایته. مهگهر تۆ نازانیت له ناو ئیمه کوردگهل باێت ههمیشه بهر عهکس بچڕنه لیمان؟ مهسهڵهن ئهلان فره ژن لاێ خومان له خارج وهختێک وه پێان بۆێشیت میمکه قینیان تێت، چۆێن ناتوان بزانن که پیر بۆینه. یا مهسهڵهن ئهگهر وهل یهکا دوژمن بیم، ویشیم ههر تو تهنیا دوسمێت، باڵامان بهرز بوت خوشمان تێت بویشن باڵات کوتاس وه بالعهکس.
کومهڵهکان ئهڕا ئیه ترسێهن وه پێان بۆیشن ناسیونالیست چۆینکه قهوڵ داگه فارسهکان ههریس له ئێرانی بۆین خۆێ شک نهکهێت، ئهگهریچ هاتو له ئێرانی بوین بێزار بۆێ، بۆیشێت من ئهنترناسیونالیستم، وهلی نهوار ویدئو زهماوهن ئاموزاکهێ ، میمزاکهێ وه دزیوه تماشا بکهێت، یان گۆرانی کوردی تا وهختێک فارسی وساگه گوش نهێهێت. چوێن داریوش خاستر ئاێهم کهێته گرینوه، وهختێک مهشروب بخوهن. موعینیچ خراو نیه چۆێنکه ئاێهم خێته فکر ئهزان مهسجدهکان.
تا ئهوره من بزانم تهمام کهسگهلێک ئیسه رههبهری کومهڵه ها دهسێان کوردن، وه کوردی قسه کهن، وه فارسی نویسن، و له ڕادیو و تلویزیون کومهڵهوه دفاع له طهبهقهێ کارگهر ئێران کهن، فارسهکانیچ کومهڵه جور یه جهریان ئێرانی قهبول نهێرن. چوێن ئهکسهرهن وهختێک فارسی قسه کهن لههجه دێرن. من لهی ئهزاو کیشان داوتهڵهباناه هالیم نیهوت.
حزب دمکراتیچ ئدعا کهێت که حزبێک نهتهوهییه وهلێ هاوار کهێت له ههر ئێرانیک ئێرانیتره. نهتهوهێچ یانێ ناسیونالیست، چوین کهلیمهی ناسیونالیست کهلیمهێک فهرانسهوی وه ئنگلیسیه، nacion, nation وه ئی دو کهلیمه ڕیشهێ ئهسڵی ناسیونالیسته، وه ههردوکێان مانێ ملهت یا نهتهوه دهن. ئهگهر کهسێک له حهق ئتنیکی، سیاسی، کولتوری ملهت یا نهتهوهێک دفاع بکهێت ناسیونالیسته. حزب دمکرات تواێت بویشت وه کوردی وه پیم بویشن ناسیونالیست، تا قینم ناێت. ئهگهر ئیجوره بوته، خو خراویچ ناویشێت، وهلی فکر کهم قهزیهکه ئهوه نیه. بهڵکو ئهوهسه که حزب دمکرات تواێت تهرهفداراکانێ یهجورێک بێهێته گژ مهردما، ئهڕا ئهوه حازر نیه، وه پێان بوێشێت ناسیونالیست و نهتهوه ههر یهکیه. ئهوانیچ فهقیرن، تهنیا لهو چشته دفاع کهن که ژنهفتگنهێ نه خۆهندگنهێ.
جاروباریچ ئهوقهره ئی کهلیمه گهوره کهنوه که ههر جوره جمو جوڵیک، له تهرهف ههر کهستروه توانێت، کهلیمهێ نهتهوه، تهئکید کهم، کهلیمهێ نهتهوه تویش موشکڵ بکهێت. چوێن ههر وهی تازه دیمن، که بڕێک له نهتهوه پهرهستهکان وهختێک ژنهفتن یارسان تواێت ڕێکخراو ئهڕا خوێان دروست بکهن تویش کابوس بوین، وه حهتا خهو دین، که کهلیمهێ نهتهوه بویگهسه دو قسمهتوه. یانێ بویگهسه نه وه تهوه. ئهوان ئهو جوره حالی بۆین که یارسان نهکهێ بردگه، وه ئهوان تهنیا تهوهکهێ ئهڕایان ماگه. دیاره تهو و لهرزیچ فره ئهڕا سڵامهتی خاس نیه، مومکۆنه دهم و لێویچ ههڵ زڵیهت.
وهلی نهتهوه قابل قهیچی کردن نیه، حهتا ئهگهر گشتمان وه دهم خۆمان هاوار بکهین. ههر کهس کورد بوت فارس نیه، وه ههر کهس فارس بوت ناتوانی بویشێت پهڵاو، بهڵکه ویشێت پهلاو. ئیمهیچ ئهڕا ئیه نهتهوهپهرهستهکان تۆیش کابوس نهون، وه ههنار نهزر قهسهم خواردیم، و ئتمینان دایم که ئیمه ههر کورد بوینه و کوردیم و کوردیچ مینیهموه. حهتا وه پێان وهتیم ئیوه بوینه سونی ئیمه کورد مایمهوه، ئیوه بوینه شیعه ئیمه کورد مایمه، ئهگهر ئیوه بوینه ههر چشتێکتریج ئیمه ههر کورد مینیهیموه. چوینکه شورواێ هویچ مهولوێک چهنه شوروای کهڵهشێرهکان خومان وه تام لهزهت نیه.
نهزهرت له بارهێ حزب دمکراتوه چهس؟
تا ئهوره من بزانم حزب دمکرات ئیسه ڕیشێ چهرمگ بوێگه، له 60 ساڵ زیاتر عومر کردگه. دیاره 60 ساڵ عومر کردن له خاورهمیانه، و کوردستان کهم نیه. له شون ڕوخان جمهوری کوردستان، حزب سی چل ساڵێک له دهوران ئستراحهت بوێ. له ئنقڵابیج وهی لاوه خهریک سیاسهت کردنه، بهڵام وه شیوهێ خۆی. حزب دمکرات ئنتزار داشت بتوانێت له قودرهت شهریک بکریهتوه، و جور حاکم کوردستان له کنار دهڵهت مهرکهزی کارێک ئهنجام بێهێت. ئهڕا ئی کاره حهوڵ فرهدا بهسه زوان، وه حهتا مهجبور بوێ بکهفێته تهقه کردن له پاسدارگهل یهک بار مهسرهف ئیمام زهمان. وهلی ئهوان دهس غهیبی دولار ئهمریکایی وهلێانه بوی، حزبیچ فهقیر، و مهجبور بۆێ دوباره باێت بوته مێوان قهندیل سهر بهرز.
سیاسهت کردن لاێ حزب دمکرات دیاره له ههر دهورهێک فهرق داشتگه، وهک نمونه، وهختێک بهنی صهدر رهیس جمهور بۆێ هازر نهوێ خودمختاریه ههشت مادهیهکهی حزب قهول بکهێ، وهلێ حزب ناامید نوێ، دویجا له پاریس وه کهمتر لهو ههشت ماده هازر بۆی، ریاسهت جمهوری بهنی صهدر وه بێ وڵات و دهسهڵات قهبول بکهێت. وه ئهڕا تهکمیل کهم و کوڕیهکانیچێ وهل رهفسهنجانیه موزاکره بهکهێت، وهلی وه دزیوه، ئهما موجاهدین وه پیان زانستنو، و له شهورای ملی مقاومهت وه ئتههام مزاکرهجویی خستنهێ دهیشت، حزبیچ که تا ئهو وهخته خۆێ ستون ئهسڵی دمکراسی له ناو شهورا داویه قهڵهم، ئیجاره ئدهعا کرد شهورا بدون حزب ئیتر دمکراتیک نیه. وهلێ کی بوت گوش ئهڕا ئیجور قسهگهلێگ واز بکهێت.
ناو دموکراسی بردیت، تواستم له سهر شعار استراتژیک حزب دمکرات که لهی چهند ساڵ ئاخره گوڕیا نهزهرت بپرسم.
مهلا: بهڵی راسه، ئی شوعاره فره قهدیمی بوی، وه حزب ئهڕا ئیه سابت بکهێت قسهێ حزب قسهێ مهرده، حازر نهوی قسهکهێ بووته دوان. پا له سهر ئی شعاره داگرت. وهلی ئی شعاره دهقیقهن بهێان کنندهی نهزهرات و کارهکان حزب دمکرات بوی. چوین ئی شعاره دمکراسی ئهڕا ئێران، وه خودمختاری وه ئیسه فدرالیسم ئهڕا کوردستان تواست. له نهتیجه حزب فره ئههمیهت وه دمکراسی نه له کوردستان وه نه له ناو ڕیزهکان خوێ نهێا. وه ههر ئیه باعس بوی، که مهجبور بوت، مهقهڕ سازمان پهێکار له بوکان بێیته وهر ئار پیجی، جهماعهت ئنشاعابی ئهو دهوره که ناو خۆێان ناوێنه رێبهراێتهی شوڕشگێر دانه وهر گوله، و دیواجاریج مهلا عوڵا له سمینارێک فهرموی، کژراوانی شهڕی نیوان ههر دو باڵی حزب دمکرات، دهبنه شههیدانی شوڕش، ههر وهک چوون له کاتی مفاوزاتی دهوڵهتی عێراق و شوڕشی کورد، کوژراوانی ههر دولا کرانه شههید الوطنی.، وه ئیسهیچ خود مهلا عهوڵا ببورن ماموستا له بهر نهبونی دمکراسی مهجبور بوگه مهقهر جیا بکاتهوه، بهشی ئهکسهریهتیچ له حزب خهریکی پاکسازی کردنی لایهنگرانی ماموستان بو ئهوه، سانترالیزمی دمکراتیک باشتر مۆستهقهر بکهن.
ماموستا و جهماعهتهکهیچی جهماعهتی کاک مستهفا هیجری به پاوانخواز ناو دهبهن له بهر ئهوه زوربهی ئهندامانی کومیتهی ناوهندی و دهفتهر سیاسی حزب خهڵکی پاوهن (پاوه) نه مههاباد. ئیستا پاوهیهکان به کرماشانی دراونته قهڵهم، وه کرماشانیهکان سهر به هیچ لایهنیک نیهن، واته هیچ کامیان باوهڕیان پییان نیه.
ئهگهر حزبی دمکرات قهرار بێت دمکراسی له کوردستان ڕعایهت کات دهبێت شوعارهکهی ههڵگیڕیتوه، یان به خانهقینی قهڵپهو دیمێ کات. واته بنوسێ" دمکراسی بو کردستان، فدرالیسم بو ئێران" دیاره ئهمهش دهبێته زهحمهتێکی گهوره، چوون دمکراسی به کهسانێک قابلی ئیجراێه که به کردهوه ئیمانیان بهو قسهی ڕوسوه بێت که وتویه، من له بهر ئهوه گیانم دهدهم که تۆی موخالێفم بتوانیت قسهکانی خوت به بێ هیچ ترسێک بکهی، بهڵام له خاوهرمیانه بهر عهکسه، من گیانی خوم دهدهم تا توی موخالفم نهتوانی قسهکانی خوت بکهی. ئهمهش جارێ داستانێکه که نه تهنیا حزب بهڵکو سهرجهمی ئهحزابی کوردی و ئێرانی لێوه دورن. بهڵام سهیر ئهوهیه که لایهنگرانی ئهو حزبه له دهرهوهی وڵات بهرانبهر یهکتر چلون ڕهفتار دهکهن وه چلون دابهش بوگنه به لایهنگهرانی بهشی ئهکسهریهت و ئهقلیهت. دهلیلئ گوڕانی شوعاری حزب له خودمختاری بو فدرالیسمیچ ئوهبو که ئیمه له خاورمیانه، کاتێک له موضع قودرهتین داوای کهم دهکهین، وه کاتیکیش هیچ قودرهتمان نیه داوای زور، بو نمونه ههر ئهم حزب دمکراته، کاتێک دو له سهر سێ کوردستان له ژێر کونتروڵی دا بوو، داوای خودمختاری کرد، ئیستا که له خاکی کوردستانی باشور میوانه، داوای زورتر ئهکات، چونکه سیاسهتی لهم چهشنه که قهرار نیه بۆی شهر بکهین، وه بو خهون و خهێالێش قهرار نیه پوڵێک بدهن، ئهگهر وایه با چهورتر بێت. ئهڵبهت حزبی دمکرات تهنیا نیه لهم جوره داوا کردنانه، دوایی بوتان له ڕابته تهک جهریاناتی تردا باس دهکهم.
